Haustferð suður Bárðargötu

26. - 28. september 1997

Svo segir í Landnámu:

Bárður, sonur Heyjangurs-Bjarnar, kom skipi sínu í Skjálfandafljótsós og nam Bárðardal allan upp frá Kálfborgará og Eyjadalsá og bjó að Lundarbrekku um hríð. Þá markaði hann af veðrum að landviðri voru betri en hafviðri og ætlaði af því betri lönd fyrir sunnan heiði. Hann sendi sonu sína suður um góu. Þá fundu þeir góubeytla og annan gróður. En annað vor eftir þá gerði Bárður kjálka hverju kykvendi því er gengt var og lét hvað draga sitt fóður og fjárhlut. Hann fór Vonarskarð þar er síðan heitir Bárðargata. Hann nam Fljótshverfi og bjó að Gnúpum. Þá var hann kallaður Gnúpa-Bárður.

Ferðarlýsing

Föstudaginn 26. september söfnuðumst við saman í húsi Ferðafélags Íslands í Nýjadal. Það stendur vestur af suðurenda Tungnafellsjökuls og er við Nýjadalsá sem rennur í Fjórðungakvísl og er ein af upptakakvíslum Þjórsár. Miklar breytingar eru á þessum árunum á vegum upp frá Þórisvatni. Við Versali hefur venjulega verið farin gamla leiðin neðan hússins. Nú hins vegar eru komnar brýr yfir Kvíslarveiturnar svo best er að aka þann þokkalega veg sem er ofan Versala allt upp fyrir Kvíslavatnið. Þar er vegur á hægri hönd þvert til austurs. Hann var raunar í gerð þessa dagana en brúin er komin og þarna er stutt yfir í Kistuöldu. Þetta er mun betri vegur og fljótfarnari en sá gamli.

Þar strax var gott vað á Rauðá - en í Vonarskarði eru þau vöð góð sem halda akandi bílum. Žaš er um žaš bil žaš sama og aš halda gangandi manni. Við Svarthöfða var Kaldakvísl hóglát á ljúfu vaði og reyndist eina áin á leið okkar suður með Vatnajökli sem var með eðlilegu vatnsmagni miðað við árstíma. Fyrirstöðulaust ókum við síðan Köldukvíslarbotnana og upp hjá hinum mikla en vatnslausa fossi - sem nú var án nokkurs társ. Þegar að Sveðju kom reyndist hún vera margföld á við það sem vænst var. Á henni er eitt þrautavað rétt áður en hún fellur niður í hraun og mjśka sanda og þar komumst við yfir. Leiðin lá nú upp á Hamarsfjöllin eftir leið sem víða er sem einstigi en örugg og án sandbleytu í báðar áttir - þ.e. bæði upp og niður.

Žeim sem eru žarna į sinni fyrstu ferš er bent į aš hafa meš sér GPS-feril leišarinnar (Sjá GPS-punkta Sverris Kr. Bjarnasonar) og skoša hann į korti. Leišin fer ofan af gömlu leišinni þvert til vesturs um svo grýtt svæði að förin virðast gufa upp og að neðan er farið svo langt suður áður en ekið er upp á fjöllin að ókunnugir álykta að svo langt eigi ekki að leita leiðar.

Þetta var skemmtileg ferð um fjölbreytt og afar sérstætt land og leiðin er sérlega skemmtileg. Milt og hlýtt haust setti dálítið strik í reikninginn. Þetta varð því ekki dæmigerð haustferð heldur meira eins og sumarferš žar sem vantar žann kulda sem setur mark sitt į vatnsmagn įnna.

Ferðir um Vonarskarð

Ekki eru þekktar ferðir annarra en Gnúpa-Bárðar um þessa leið fyrr en fyrir 150 árum þegar Björn Gunnlaugsson fór frá Stóra-Núpi þann 27. júlí 1839. Fimmtíu árum áður (3. sept. 1794) hafði Sveinn Pálsson séð af Snæfelli að skarð er milli Vatnajökuls og Blánípurs, en svo nefnir hann Tungnafellsjökul. Það taldi hann vera Vonarskarð.

Um Bárðargötu hefur Haraldur Matthíasson dregið saman mikinn fróðleik í Árbók FÍ 1963 sem við er stuðst í þessari samantekt. Hann segir meðal annars frá ferð þeirra hjóna 24. júlí 1962 með bílum úr Bárðardal suður í Gjóstu. Ljóst er aš hann žekkti ekki til žess aš Vonarskarš hafši žį veriš alloft ekin - enda mįst slóšir žar śt af atgangi vetrar. Hann skrifar: Lengra komast ekki bílar þá leið, því snarbratt er ofan úr skarðinu sunnan megin, og kallast Gjóstuklif.

Ekið um Vonarskarð

Gísli Eiríksson, sá ágæti bílstjóri í byggð og á fjöllum, hafði fyrr á árum sagt einum ferðafélaganum í okkar för að þeir, Akureyringar, fóru suður Vonarskarð á bílum árið 1950 þegar flugvélin Geysir fórst á Vatnajökli. Síðan hefur það verið ekið öðru hvoru. Í september árið 1990 fórum við suður skarðið undir öruggri forystu Sigurjóns Péturssonar og vorum 65 saman á 16 bílum. Nú vorum við 29 talsins á 9 bílum. Ljóst er af slóðum í skarðinu að þetta er nokkuð farin leið og er það vel því þetta er spennandi leið jafnvel þótt menn aðeins aki skarðið og síðan strax aftur vestur yfir Köldukvísl hjá Svarthöfða og eftir veginum sem þar er og allt vestur á Sprengisandsleið.

Bįršargata er nś glöggur vegur allt frį Gjóstu sušur til Jökulheima ef frį eru skildir lausasandar og deigjur žar sem vetrarleikir nįttśruaflanna slétta allt śt. Gjóstuklif er aš vķsu nokkuš brött en fęr öllum fjórdrifnum bķlum upp götuslóšann. Leišin betrumbętta upp į Hamarsfjöllin er einnig oršin svo glögg aš létt er aš fylgja henni. Samt ętti enginn aš fara žessar leišir - hvorki akandi né gangandi - įn žess aš hafa GPS-tęki mešferšis og sękja sér GPS-punkta Sverris Kr. Bjarnasonar. Į žessum slóšum gerir oft dimm vešur svo aš erfitt er aš halda vegi og vegurinn sjįlfur gefur žau einu kennileiti sem ókunnum geta gagnast.

Stutt er sķšan fariš var aš bjóša gönguferšir um žessar slóšir og er žaš vel žvķ žetta er tilkomumikiš landsvęši. Fyrstu skipulegu gönguferširnar munu hafa veriš farnar stuttu fyrir 1990 og var žį flutt inn aš Sylgjufelli óhrjįlegur gįmur til skjóls ķ įfangastaš. Hann hefur nś veriš fjarlęgšur fyrir nokkru og kominn er góšur skįli žar ķ einkaeigu og nefnist Sylgjufell. Žvķ mišur er enn misbrestur į aš göngumenn gęti žess aš hafa GPS-tęki meš sér. Öllum er naušsynlegt aš gera sér grein fyrir žvķ aš žótt nś sé komin 21. öldin eru öręfin alltaf söm viš sig og jafn lķfshęttuleg yfirferšar sem įšur ef hjįlpartęki nśtķmans hętta aš virka. Žar segir fįtt af einum - villtum.