Forsíða
GP-frtta

Heimsoknir
Haraldur Jnsson prentari

Jn Bjarnason, blaamaur jviljanum:

Minningar
Haraldar Jnssonar prentara

Haraldur Jnsson (f. 18. jn 1888, d. 9. september 1977, 89 ra) prentari Reykjavk
og kona hans Halldra Sveinbjrnsdttir (f. 20. jn 1892, d. 30. aprl 1931, 38 ra)

Haraldur er 77 ra ri 1965 egar Jn skrir essar minningar og birtir.

Stiklur:

Um
birtingar-
rtt
Jn orbergur Haraldsson, sonur Haraldar skrifai alla jvilja-ttina upp og smundur Ingimar risson, sonur ris Haraldssonar, fri GPfrttum uppskrift.  
GPfrttum er ekki hgt um vik a finna afkomendur Jns Bjarnasonar - en vonandi er eim ekki mun a v a etta verk hans birtist hr. Uppskriftina unnu GP og smundur Ingimar.
Inn-
gangur
Jns
Bjarna-
sonar:
" var ekkert prentnm eim skilningi sem n er. Menn lru einungis vi a vinna prentsmijunum. Prentararnir sem kenndu okkur voru prilegir kennarar. var lg hersla a vinna vel - og vinna af list. eir fengu annars ekki rttindi til a veita mnnum viurkenningu v bjarfgetinn, Halldr Danelsson, st v fastar en ftunum a prentverk vri ekki in - heldur list.

hfu prentarar v engin rttindi nema viurkenningu fr vinnuveitanda og prentaraflaginu. ess vegna voru prentarar aldrei ltnir taka prf."

Prentarar eru vanastir v a setja annarra or og hugsanir. a er eirra vistarf. a er sur en svo a essi sttt manna hugsi ekki sitt. Oft eru eir snjallari a ora hugsanir snar en mennirnir sem leggja eim til handrit til setningar. prentarastttinni hafa veri gltir rithfundar. Ngir ar a minna Jn Trausta en samt hafa prentarar yfirleitt veri hldrgir svii prentas mls.

Vi hittum n gamlan prentara a mli, Harald Jnsson, og a er einmitt hann sem mlti orin inngangi essarar greinar. Haraldur hf prentnm safold tma Bjrns Jnssonar ritstjra, hann var jviljaprentsmiju Skla Thoroddsen, var prentsmijustjri Eyrarbakka og svo framvegis, - en

- engar mlalengingar, - vi snum okkur beint a Haraldi sjlfum.

1. hluti Formannssonur r Vesturbnum

Nokkrir lykilstair frsagnarinnar Reykjavk - msau myndina til a f ara strri og lsilegri.
Upp-
runi

 

Ftkt
og basl
hj al-
menn-
ingi

 

Hvar og hvenr ertu fddur Haraldur?

g er fddur 18. jn 1888 a Klpp Selholti - eins og var sagt Reykjavk. var enginn Brekkustgur en n er etta hs nr 14 b vi Brekkustg.

Foreldrar nir gamlir Reykvkingar?

Fair minn var Jn Hinriksson fr Blnduholti Kjs og mir mn Kartas lafsdttir fr Skrauthlum Kjalarnesi. g var v bi Kjsarostur og Kjalarneskjka - en annig var teki til ora egar g var krakki - um sem ttu fur r Kjsinni og mur af Kjalarnesi.

Var almennt velgengi ea ftkt Reykjavk eim rum?

Blessaur vertu! Hj almenningi var ftkt og basl. a var aallega lifa sjnum hr Reykjavk - og ef hann brst var ekkert til a lifa . a vri hgt a segja margt fr v bi heiman fr mr og rum.

Ekkert
til
fyrir
mat

 

Ef a hefur veri svo gefur a ekki rtta mynd af lfinu Reykjavk ef stingur v alveg undir stl.

Einu sinni vorum vi heima matarlaus. a hafi ekkert fiskast og vi krakkarnir hlfskrandi af hungri. Pabbi fr t og egar hann kom aftur sagi hann a lafur Bakka hefi ri og komi me hlai skip. Fjldi flks hefi bei um soi og hann hefi selt suspyruna 35 aura. spuri g mmmu hvort ekki vru til 35 aurar. Svari var nei. a var ekki hgt a kaupa suspyru matinn.

Einu sinni var pabbi vert suur Gari. Hr fkkst ekkert r sj. a var ekkert til a bora heima, nema hvert okkar fkk hlft soi orsktlkn og sinn sopann hvert af kaffi undirskl. annig lei heil vika en rttist r essu. Vi vorum fjgur talsins en urum alls sj.

Br
og
prestur
reyna
a
hrekja
okkur
til
sveitar
Fair minn var formaur bti fyrir ara yfir 40 vertir. Eitt vor meiddist hann hnnu og fk ger a. Mir mn lagist heimakomu sem kllu var. au lgust bi sama daginn. Vetrarvertin hafi brugist - a var ekkert til a lifa af. Pabbi var nbyrjaur vert og von var um a afli glddist.

eim rum urfti tu r til a vinna sr sveitfesti. Og af v mamma og pabbi hlu niur brnum, eins og sagt var um au, en ttu ekkert nema ftkt, vann bjarstjrnin a v llum rum a koma pabba burt r bnum, taka heimili upp og tvstra v, en a vildu foreldrar mnir allra sst.

Allir vissu um standi heimilinu egar pabbi og mamma lgust, v var Reykjavk ltill smbr.

Daginn sem pabbi og mamma lgust kom maur fr ftkranefndinni og bau pabba peninga. En ekkert vri til neitai pabbi v - en kvast vera eim akkltur ef eir gtu tvega manneskju til a sinna brnunum gegn v a hann borgai a egar hann kmist ftur. v neitai ftkrafulltrinn. a var ekki hgt me nokkru mti.

Hversvegna vildu eir lna peninga en neituu a tvega konu til a annast brnin!

a er augljst. a var til ess a n tangarhaldi fjlskyldunni til ess a tvstra henni.

Pabbi var vanur a vinna af sr prestsgjldin og ljstollinn me v a rista ofan af fyrir Jhann orkelsson vestur mri ar sem hann var a rkta sr tn. egar skmmu eftir a ftkrafulltrinn var farinn kom presturinn. Erindi hans var a tilkynna pabba a hann yri undanbragalaust a f prestsgjldin greidd peningum STRAX!

Pabbi svarai v a slkt vri ekki til a nefna v hann hefi enga peninga til a borga me og auk ess hefi hann tla a vinna au af sr me ofanafristu og skurgreftri eins og venjulega.

Prestur segir a a geti ekki ori n. Hann veri a f etta greitt peningum. Hann segist vera me plagg upp vasann sem ftkranefndin hafi skrifa upp og urfi fair minn ekkert a vinna af sr ef hann undirriti etta skjal. En pabbi vertk fyrir a udirrita a - og var klerkur a fara vi svo bi. 

Pabbi lagi allan sinn fisk inn hj Bryde og hafi jafnframt alla sna ttekt hj honum. Fyrir Bryde-verslun var lafur mundason. Seinna fengum vi a vita a etta sinn hfu a minnsta kosti tveir r ftkranefndinni fari til lafs og harbanna honum a lna Jni Hinrikssyni agnargn, hvorki af tu n tu!

lafur hafi fyrstu gengi um glf ar til hann hafi sni sr a eim og sagt:

Jn Hinriksson hefur aldrei sviki mig og alltaf stai skilum og g lna honum eins lengi og hann arf v a halda - hve lengi sem a verur - og a ir ekki a tala meira um a.

ar me var loki a sinn tangarskn veraldlegs og kirkjulegs valds  v augnamii a koma pabba burt r bnum.

Fengu i a svelta afskiptalaust?

ur en mir mn giftist hafi hn veri vinnukona hj Ptri biskupi Pturssyni og Sigri Bogadttur konu hans. au hjnin hfu frtt a foreldrar mnir hefu bi lagst og um fjgurleyti ennan dag sendu au kvenmann til a annast heimili okkar og jafnframt mat og anna sem helst urfti. Jafnframt essu tveguu au fur mnum vist sptalanum hj Scierbeck landlkni, ltu flytja hann anga og fengu Schierbeck til a lkna mmmu heima. etta allt veittu au endurgjaldslaust.

Hset-
arnir
biu
Pabbi var nbyrjaur rra vorvert egar hann meiddist og veiktist upp r v. Hann hafi v fastrna hseta sem elilegt var a hefu ri sig annarsstaar . En eir biu eftir honum. Eftir a hann var kominn af sjkrahsinu og l heima komu eir einu sinni heim til hans og spuru:

Treystiru r til a sitja skipinu ef vi gngum undir r t a?

Pabbi hlt n a!

Svo leiddu eir hann skipi og r v aftur fyrstu vikuna sem ri var.

Pabbi hafi valda hfn en tti sjkaldur. a var veri stanslaust a a sem eftir var af sumrinu og t haustvertina. Fyrstu tvr vikurnar var ri alla daga, lka sunnudgum. egar haustvert var loki, en rru han 100 - 200 skip, var pabbi hstur yfir vor-, sumar og haustvertirnar samanlagar tt str hluti af sumrinu flli r. etta sgu mr hsetarnir og arir formenn seinna. Pabbi minntist aldrei a. Hann talai helst ekki um sjlfan sig.

Svo g vki aftur a v sem g sagi an - var vintta og trygg Sigrar, konu Pturs biskups, vi mmmu ekki endaslepp. Eftir a Sigrur var komin til Danmerkur til dttur sinnar brst a ekki a me fyrstu fer Lru fr Kaupmannahfn eftir nri kom hltt og gott brf fr Sigri til mmmu samt peningasendingu. Og v hlt Sigrur Bogadttir fram mean hn lifi.

Vinna

landi
Var engin vinna landi semmenn gtu lifa ?

a lifu yfirleitt allir sj Reykjavk essum rum. Svo mtti heita a landvinna vri engin nema egar millilandaskipin komu og svo voru einstaka menn fastamenn hj verslununum.

egar skipin komu fkk pabbi alltaf vinnu hj Bryde egar hann var landi v hann skipti vi Bryde-verslun. Og einu sinni sem oftar egar eir voru a skipa land var pabbi um bor vi vinsuna (vinduna) eins og a var kalla. Hn var handsnin me tveimur sveifum og mig minnir a a vru tveir ea rr ltnir ganga hvora sveif. Einu sinni egar eir voru bnir a lyfta einhverju ungu stykki til hlfs upp r lestinni gerist eitthva um bor uppskipunarbtnum vi hliina skipinu sem olli v a allir hlupu fr sveifinni - nema pabbi. Hann var vibinn og var a fra ara hndina egar eir slepptu svo sveifin slst vinstri handlegginn og tvbraut hann. Hann neytti allrar orku hgri handar og tkst a halda sveifinni kyrri og kassanum uppi - en beint undir, niri lestinni, voru tveir menn a bisa vi kassa sem tti a lyfta nst.

Svo var fari me pabba land og honum sagt a fara heim en hann neitai v - til a halda dagvinnulaununum - og heimtai a fara t pakkhs og stafla fiski. Og a geri hann - me hgri hendinni - en batt hina upp ur.

Ekki hefur hann lengi geta unni handleggsbrotinn?

Nei. Pabbi vann svo ekki mean broti var a gra. Mamma var nstigin af sng egar etta kom fyrir en fr samt eyrarvinnu og bar kol bakinu allan daginn. bar pabbi barni heila handleggnum til hennar vinnuna til ess a lta a sjga um lei og hann fr me matarbita handa mmmu.

Geir
Zoega

annig gekk etta nokkurn tma. Pabbi hafi ekkert kynnst Geir gamla Zoega. Einu sinni egar hann var a fara niur Vesturgtuna og gekk me hendina fatla - en n ess a nokku hefi veri gert beinbrotinu v a voru engir peningar til. Brydeverslun skipti sr ekkert af essu tt pabbi hefi brotna vinnu fyrir verslunina. Jja, - einu sinni egar pabbi er a fara niur Vesturgtuna kemur Geir t bartrppurnar og kallar:

Hum humm. Klpp, Klpp!

- en s var vandi Geirs a kenna menn vi bina ea hsin sem eir ttu heima . Pabbi ansar samt engu. Geir kallar aftur:

Hinriksen!

En pabbi svarar ekki heldur.

Jn Hinriksson! Talau vi mig! - kallar Geir .

Pabbi stanmist og Geir spyr hvort ekkert hafi veri gert a brotinu. Pabbi segir honum a og segir Geir :

kemur me mr Jn. Vi frum til Jnassens. a gengur ekki a lta etta vera svona. batnar r aldrei.

eir fara saman til Jnassens og egar anga er komi segir Geir:

Hu! Jnassen. gerir vi handlegginn honum Jni og g borga r a.

Jnassen geri a handleggnum og broti greri. En eftir etta fall var pabbi a htta sjrrum og fr a vinna landi - og miki hj Geir gamla - og alveg sast.

Munai
um
hann
 Var pabbi inn rekmaur, Haraldur?

Hann var rmar rjr lnir h og eftir v rekinn - svo a g er ekki lkur honum! rur Nera-Hlsi Kjs, en hj honum hafi pabbi veri vinnumaur, hlt v fram vi Bjrn Jnsson ritstjra a fair minn hefi venjulega afkasta tveggja manna verki vinnu.

g heyri etta einu sinni af tilviljun mean g var strklingur a lra safoldarprentsmiju og kom inn skrifstofuna til Bjrns a skja handrit. rur Hlsi var staddur inni og segir vi Bjrn:

Hvaa drengur er etta? Mr finnst g kannast vi svipinn.

Bjrn sagi honum hver g vri.

J,  sagi rur. g kannaist vi svipinn!

Hann sagi a fair minn hefi veri tveggja manna maki og v til snnunar a hann hefi alltaf rist torf vi tvo - en a hefi veri vandi sinn a gefa torfskurarmnnum vel t kaffi - og hefi a aldrei brugist a Jn hefi skori vi rj! Meira heyri g ekki v g fr t egar g hafi teki vi handritinu sem g var a skja.

g heyri aldrei neitt slkt hj pabba sjlfum v hann talai aldrei um sjlfan sig. Og vri honum hlt rtti hann fyrir a og fr a tala um anna.

Skla-
ganga
Hvenr frst barnaskla, Haraldur?

g var sendur skla sj ra gamall 1895 enda tt a vri ekki venja a brn fru skla fyrr en au vru orin tu ra.

Hvar var essi skli?

g var fyrst skla Framfaraflagshsinu. a var beint upp af Bakkastgnum. N nr. 51c Vesturgtunni. ar var tib fr barnasklanum sem var enn nverandi lgreglust vi Psthsstrti. Veturinn eftir fr g Mibjarsklann sem var tekinn til starfa.

Hvernig gekk sklanum?

a gekk smilega. Og svo var a sasta hausti sem g var skla a g var settur 4. bekk c - en eim bekk var g binn a vera tvo vetur - svo ekki voru n framfarirnar!

Hvernig st essari langdvl inni sama bekk?

g skal brum segja r fr v. Hausti ur - egar veri var a raa bekkinn - segir Morten Hansen sklastjri vi mig:

Jja, Haraldur minn. hefir n tt a fara 5. bekk en a er ekki hgt. a er svo fullt ar - en vi sjum til a hausti.

egar g hafi veri settur sama bekk rija sinn og vi hfum mtt nokkra daga bekknum kemur Morten bekkinn og spyr hva g s gamall. g svara v:

rettn ra og a stendur til a skja um fermingarleyfi fyrir mig.

etta er ljtt - segir hann. etta var meira axarskapti a setja ig ennan bekk rija skipti! fyrra hefir tt a fara 5. bekk. Hva nna. N hefir tt a fara 6. bekk. En a er ekki hgt. a er svo fullt. a er lka rngt 5. bekk. En a er einn 5. bekkur sem mtti haga svo til a fengir plss. a er 5. bekkur d.

rs upp kennarinn sem var essum tma, Gulaug Arason - ekktust undir nafninu frken Arason og hrpar:

n a setja hann Harald 5. bekk d me llum heldri manna brnunum!

Morten svarar a a s ekki um anna a ra. espast kerlingin, veur sxum og ltur man msa til a koma veg fyrir a slk hfa veri ger og bendir Morten Hansen rkilega a a slkt geti ekki komi til mla. g sem vri sauskinnsskm, blftkur rfill bttum ftum! Slkt og anna eins gti ekki tt sr sta!

Morten htti a ansa henni og fr a sinna ru. egar hann hafi loki v og bjst til a fara t r bekknum leit hann til mn og sagi:

manst a Haraldur a mtir mnudaginn 5. bekk d.

En kerlingin hlt fram taugaspennu sinni a rausa um essa hfu t allan tmann. a var lti lrt tmanum eim! Frken Arason kenndi skrift og var skriftartmi flesta daga.

mnudaginn eftir mti g svo 5. bekk d - og frken Arason kemur a venju bekkinn skriftartma.  Hn byrjar strax a hneykslast v a sj mig essum bekk. Fer eins og a afsaka sig vi brnin taf v a g skuli vera kominn ennan bekk ar sem g s til skammar innan um g brn!

annig heldur hn fram a nldra hverjum degi fram eftir vikunni en skorar hn drengina a lta a aldrei sjst til sn a eir su a leika sr me mr.

stkkva eir fram r bekkjum snum Danel Halldrsson, sonur Halldrs Danelssonar bjarfgeta, og orvaldur Thoroddsen, sonur rar lknis og hafi hann or fyrir bum, a lta httvirtan kennara vita a hvert skipti sem eir viti af Haraldi grenndinni egar eir su a leik fari eir og ni hann . Og - enn fremur a egar eir fari boltaleik Geirstni ski eir Halla heim til sn.

var frken Arason ng boi!

Og hvernig endai etta?

Ekki man g hvort g var rma viku bekknum. kemur Morten Hansen aftur bekkinn og segir:

verur n, Haraldur minn, a fara aftur niur 4. bekkinn sem varst . En a eru ekki mn r. a eru arir sem ra v.

Frken Arason hafi gripi til sinna ra - fari til betri borgaranna, fengi frrnar sitt ml og r san skippt sna menn og eir aftur kippt sna spotta hj sklanefndinni um a upprta etta hneyksli. g frtti sar a hin skiptin hefi a veri frken Arason sem kom veg fyrir a g fri upp r bekknum elilegum tma.

- Hvers vegna var kerlingunni svona illa vi ig?

Frken Arason var alltaf meinilla vi mig. Hvort v muni hafa valdi sauskinnsskrnir mnir, bttu ftin ea einhver nnur dulin rgta - a veit g ekki. Hitt veit g, a hn sat alltaf um a koma mig ntu til a draga fr vitnisburi mnum. En - g var alltaf fyrir ofan mijan bekk. Hrra komst g ekki vegna kristindmsins. Henni tkst ekki nema einu sinni a koma mig ntu.

Hva gerir af r?

a var egar g gleymdi a kaupa skrifbk. egar slkt kom fyrir fengu krakkarnir alltaf a skjtast upp til Mortens Hansen og kaupa skrifbk - og n ba g frken Arason um leyfi til a skreppa upp og kaupa skrifbk.

Nei, drengur minn, svarai frken Arason. fr ekki a fara upp en skalt f ntu! Og svo skrifai hn 50 gru ntu.

Nst egar Morten Hansen kom bekkinn leit hann yfir bekkjarbkina a vanda og sagi :

etta er ljtt sem g s hr. hefur alltaf haga r vel, Haraldur minn.

Svo spuri hann hvernig sti ntunni. Honum var sagt a.

Fyrst bi er a skrifa ntu er ekki hgt a breyta v, en a er ekki sttt v a gefa 50 gru ntu fyrir a eitt a barn gleymi a kaupa skrifbk. a getur hsta lagi ori 15 gru nta.

Einu sinni egar vi krakkarnir vorum a koma inn r frmntum sleit strkur gti niur frakka sklaganginum rtt framan vi bekkinn okkar - og g var einmitt a fara inn bekkinn rtt hj snaganum. Frken Arason s etta og skipai okkur a vera kyrrum. Fr svo og stti Morten Hansen. Hann kom og spuri hver hefi sliti niur frakkann.

Fyrst gu allir. Svo sagi s sem hafi sliti frakkann niur:

Hann Halli geri a!

- en g var einmitt nrri snaganum.

Nei! gerir a sjlfur! - gall vi einhverjum strki.

Skudlgurinn var augabragi mjg skmmustuegur og niurltur svo Morten duldist ekki a hann var hinn seki. Hann greip strkinn og rgai hann niur glfi. a var undantekning a Morten geri slkt v hann var a elisfari rlyndur gfumaur. Hann var venjulega jafnvgi en tti a til a vera skyndilega ungur skapi - og var a etta skipti af v a strkurinn reyndi a koma skinni annan saklausan.

Rstur

skla
Var ekki stundum rstusamt hj ykkur strkunum sklanum?

Rstusamt? Nei, yfirleitt voru brnin kurteis og hglt. En strkarnir flugust vitanlega eins og n og vinlega og a voru til kjarkair og harskeyttir strkar sem ekki bliknuu fyrir hverju sem var.

- Hva kallaru harskeytta strka?

Einu sinni egar vi komum r frmntum vantai einn okkar hpinn. a var Bjarni, sonur stu-Gvendar. etta var tma hj frken Arason og spuri hn hvar hann vri.

a vissum vi ekki. Hann var eftir ti a slst. Svo kom hann inn og hlt erminni a rum framhandleggnum, gengur fyrir Gulaugu Arason, kippir erminni til axlar og segir:

Viltu finna lykt af mannsbli?

og slettir um lei handleggnum a henni svo a hn verur ll blslettum framan og eins bkin borinu fyrir framan hana. Strkarnir hfu veri ti a berjast me hnfum og hann fengi rispu handlegginn.

Frken Arason biur gu a hjlpa sr! Hleypur san inn nsta bekk en ar er rur Jensson a kenna - og biur hann a koma og hjlpa sr.

rur kom inn bekkinn til okkar en egar hann hafi fengi a vita hva um var a vera sagi hann a etta vri ekkert. Hann hefi oft s sm skeinu krakka fyrr - og mannsbl - og endurtk a etta vri ekki til a fjargvirast yfir. Me a fr hann t og geri ekkert r essu.

Bjarni stu-Gvendar var einn allra hreinlyndasti og hreinskiptasti strkur sem g hef ekkt. Hann var sterkur og rinn og vissi hann rist einhvern sem var minni mttar ea fyrir a a hann vri ftkur var hann ar kominn ar til a jafna r sakir. tti a nast ltilmagna nvist hans var alltaf honum a mta. Endalok hans uru a hann fr gglaur r Hafravatnsrtt, tlai a ra yfir vatni en drukknai.

Og af v a varst an a spyrja um rstur sklanum er best a g haldi fram a segja r dmi um hverskonar rstur voru.

Kristn Arason, systir frkenar Arason, kenndi rttritun sklanum. g var ltinn sitja aftasta bekk milli tveggja ltabelgja eim tilgangi a eir yru stilltari ef eir nu ekki saman - en a valt n msu.

etta voru fyrirleitnir strkar og einu sinni fru eir a reyna hvor eirra yldi betur a toga vri hri honum. Svo gfust eir upp og sneru sr a mr. g var ekki hrsr og sagi a eir mttu reyna me bum hndum. Gripu eir bir hri mr einu. Kristn sr etta og kemur hlaupandi og slr ba strkana utanundir me bkinni sem hn hafi haldi - en vi a fljga 90 happdrttismiar r bkinni og t um allan bekk. Hn var einhverju happfrttisvafstri og hafi geymt miana bkinni.

Fyrst verur henni a bija gu a hjlpa sr! Svo skipar hn strkunum tveimur me jsti a tna upp miana. eir neituu bir. skipar hn mr a gera a. g hlt n ekki. skipar hn hinum strkunum a gera a en eir neita allir.

Og hva svo ... ?

Stelpurnar tndu svo allar upp fyrir hana - r eru alltaf svoddan mlkisur.

Sttta-
skipt-
ingin
hj
brn-
unum
a leynir sr ekki a framkoma sumra hinna fullornu hefur mtast af v hvaa sttt brnin tilheyru. Kom etta lka fram hj brnunum?

Yfirleitt alls ekki. Brn fr efnari heimilum voru vn a hafa smurt brau me sr sklann sem au boruu ti porti frmntunum. En vi hin, ftku brnin, hfum aldrei neinn bita me okkur. Hann var ekki til heima. Vi vorum v oft - og nstum alltaf svng. En einstaka barn fr efnari heimilum hafi stundum me sr meira brau en a taldi sig urfa og gaf bita okkur sem ekkert hfum me okkur.

a held g a sjaldan ea aldrei hafi brugist a synir Franz Ziemsen, rni og Theodr, vru svo rflega gerir a heiman a eir gfu brausnei okkur hinum sem ekkert hfum. Og oft hfu eir a miki a eir gtu gefi mrgum brnum brau.

Sama m segja um Gsla Magnsson nanaustum og voru foreldrar hans ekki litnir efnum - en innrti hefur btt upp a sem efnin skorti.

Kristin-
dmurinn
sagir einhverntma an a kristindmurinn hefi dregi ig niur. Hvernig st v? Varstu mti kristindmi?

a st annig v a einu sinni gaf Sigfs Eymundsson t Barndmssgu Jes Krists og g las hana og var hrifinn af henni. Mr fannst hn svo frjlsleg og sennileg. Og g var me hana tskunni minni og leit stundum hana ar. Svo var a einu sinni tma a kennarinn, Magns orsteinsson, sem seinna var prestur, tk eftir v a g var a lesa eitthva - kemur til mn og biur mig a lofa sr a sj a sem g hafi veri a kkja .

g f honum hiklaust bkina og hann ltur framan hana og segir:

essa bk ekkert barn a hafa og ekkert barn a sj nokkru sinni v etta er hrilegasta gulast sem hgt er a hugsa sr. - Hva kostar hn?

Hn kostai 25 aura svarai g.

Hann tekur upp 25 aura, fr mr og segir

essi bk fer ofninn!

Svo fr hann me bkina og fleygi henni eldinn - og g horfi hana loga upp. Eftir a gekk honum illa a kenna mr kristinfri.

Seinna keypti g rj eintk af essari bk.

2. hluti Uppalinn Vesturbnum
Nr
drukkn-
aur
Einhverjum vintrum hltur a hafa lent egar varst strkur, - komstu aldrei hann krappann?

Nei, g komst aldrei hann krappann leik fjrunni, en einu sinni var g nrri v drukknaur.

Blessaur - segu mr fr v!

J, og egar mr hefur dotti etta gamla vintri hug hef g fura mig v hvernig a er me mig. g hef aldrei veri rlegri heldur en einmitt egar g hef lent lfshska. a var ekki sjlfrtt, a var eitthva bak vi a. g var sj ra egar etta gerist. Mamma sendi mig me kaffi riggja pela flsku sem g bar sokk xlinni. var pabbi a vinna um bor einhverju skipi.

g gekk niur Geirsbryggju til ess a reyna a komast me einhverjum btnum t skipi. rum megin vi bryggjuna var str uppskipunarbtur og g geng anga niureftir til a vita hvort bturinn fari ekki t a skipinu. ar stend g stundarkorn anga til mr skilst a ekkert i a ba ar og tla v a fara ara bryggju. leiinni upp bryggjuna koma tveir menn mti mr. eir bera milli sn eitthvert drasl tilheyrandi sktu. S sem var nr mr var skipstjri sktu sem Geir geri t. g taldi mig geta komist framhj honum bryggjunni en um lei og vi mttumst rekur hann olnbogann mig svo g skutlast t sj. einhverju fti dreg g a mr hendurnar - svo g flt upp. Mennirnir fara svo aftur upp bryggjuna og skja eitthva meira en g mara arna sjnum.

Mr lur vel ar sem g mara arna sjnum og er a hugsa um a fara r jakkanum. g geri tvisvar tilraun til ess en egar g rtti hendurnar t fr sunum tla g a skkva svo g htti vi a.

Mennirnir fara riju ferina upp bryggjuna til a skja eitthva - en skipta sr ekkert af mr.

kemur maur niur gtuna niur undir Geirsb. Horfir fyrst niur eftir bryggjunni, hleypur svo niur hana og kallar til hinna

Eru i vitlausir - ea moringjar! Horfi barni sem er a drukkna og hreyfi ykkur ekki neitt!

Um lei stekkur hann t af bryggjunni, heldur sr hana me annarri hendinni en seilist me hinni til mn, nr mig og rttir mig upp bryggjuna. essu kom Geir gamli niur bryggjuna og sagi

H! Faru heim til hennar mmmu innar, gi minn, og segu henni a htta ig niur rm og gefa r eitthva heitt ofan ig svo a r veri ekki kalt.

g heimtai kaffiflskuna mna.

g fer ekki fyrr en g f flskuna! - maldai g minn.

g skal lta n hana egar fellur t, sagi Geir.

g tri r ekki, - sagi g.

r er htt a tra mr. g hef engan sviki og skal ekki svkja ig, sagi Geir.

Hann sendi flskuna heim til okkar strax og nist hana tfallinu.

Maurinn sem bjargai mr arna fr drukknun var Helgi Eii Seltjarnarnesi, fair sra Eirks prests Bjarnarnesi.

Seinna urum vi Eirkur, sonur Helga, bestu vinir. Vorum meal annars saman Siglufiri alls konar unglingahtti, skammarstrikum og prakkarahtti stundum - en llum a skalausu.

Bjarni
prestur

Siglu-
firi
 

Hvernig vri a minnast eitthva af eim prakkarastrikum, - ea voru au kannski mjg vond?

Nei, au voru sjlfu sr ofur saklaus. Vi frum saman norur etta sumar til a vinna Siglufiri. egar vi komum albnir niur skipi sem vi tluum me norur var a ekki tilbi til brottfarar og Eirkur segir :

Eigum vi ekki a fara upp Skjaldbrei og f okkur kaffi og lummur mean vi bum?

J, j, svara g.

Vi frum svo anga og Eirkur pantar kaffi og pnnukkur me rjma. egar Eirkur tk fyrstu pnnukkuna vildi svo slysalega til a rjminn spttist t glf.

Vi verum a urrka upp rjmann, segir Eirkur.

Vi gerum a mesta flti ur en fleiri kmu inn og ar fru hvtu kltarnir sem vi tluum a hafa leiinni!

Allt var tindalaust leiinni norur og fr vel me okkur Eirki v bir vorum vi tilbni alls konar glettur. etta sumar snjai 3. gst Siglufiri. Vi vorum bir vanir a vasla og einmitt mean snjrinn var sagi Eirkur

Eigum vi ekki a fara heim Hvanneyri og hneyksla prestinn og allt hans hyski?

Ekki st mr. Vi frum svo, skvmpuum lknum, veltum okkur allsberir snjnum ar til presturinn, sra Bjarni orsteinsson, kom til okkar og sagi:

a er gaman a sj til ykkar piltar! N sr maur a sjaldan a piltar ori a busla snj og kulda. Og vildu i ekki svo koma heim og iggja heitan kaffisopa?

Vi um etta ga bo, frum inn og settumst til bors me hfinglegum veitungum. Sra Bjarni, kona hans og dtur, stu til bors me okkur.

egar stai er upp fr borum segir prestur:

Hafi i ekki ngju af msk?

Vi jttum v og fer hann inn ara stofu og byrjar a leika orgel en kona hans og dtur syngja.

egar vi loks vorum farnir r hsi essa gta flks segir Eirkur:

Vi megum vara okkur essu, Halli. etta megum vi aldrei gera nema vi ekkjum snobbi flkinu.

En etta var n trdr fr runum egar g var strklingur.

Draug?

J - segu mr fleira fr Vesturbnum egar varst smstrkur. Var til dmis enginn draugur Vesturbnum eim rum? Var ekki draugatr vel lifandi ?

-j. a voru a heyrast draugasgur fr hinum og rum arna en engar merkilegar.

hefur aldrei s draug?

Nei. g var aldrei var vi drauga eirri merkingu sem lg var a or, en g s mislegt.

Raunar man g eftir einu sem aldrei fkkst nein skring .

Og hva var a?

a gerist mean vi vorum enn torfbnum. Pabbi og mamma tku ket til reykingar fyrir Benedikt gamla Grndal, biskupinn og fleiri, og reyktu a eldhsinu sem fylgdi bnum v ar var opinn strompur.

Svo var a einu sinni ofanverri vkunni a vi stum ll inni, Pabbi var eitthva a dytta a veiarfrum en sumir a lesa. Allt einu fara a heyrast einhver gfurleg lti frammi. ar leikur allt reiiskjlfi svo mamma segir vi pabba:

Viltu ekki fara fram, Jn, og g hva etta er? Kannski er einhver a stela keti r eldhsinu.

Pabbi stendur ekki augabragi upp en v a hann stendur ftur kemur bastofuhurin skellandi inn, lendir kabyssunni og fer hlfa lei til baka. rkur mamma til einum hvelli. Hn gat veri grarlega heit og einbeitt ef hn komst geshrringu. Hn tekur hurina handarkrikann, setur sig gttina og segir:

Ef ert mennsk vera gefu ig fram og lttu sj ig en ef ert a ekki faru smu lei og komst!

Engin gaf sig fram. Allt datt dnalogn og heyrist ekki meir. au fru fram og athuguu gangahurina sem hafi skellst en var n kyrr me smu ummerkjum og ur.

En hvernig var me etta sem sagist hafa s?

Einu sinni var g kaflega miki veikur egar g var strkur. Lknar sgu mr seinna a g hefi fengi berkla bi lungun. ur en g veiktist lk g mr vi telpu af nsta b ar sem ll brnin veiktust og du r berklum. llum hrkum var hellt t holti ar sem vi lkum okkur. En g komst yfir essi veikindi.

g var kaflega slappur egar g st upp r essum veikindum. gerist a a g fr a sj margt sem arir su ekki. Framlii flk ti. Stundum s g kaflega fallegt flk en stundum anna - eins ljtt og hitt var fallegt.

g man enn vel eftir v sasta sem g s. var g hrddur. egar g gekk norur holti ar sem Brekkustgur er n, t Framnesveginn -gekk lei oft - mtti g fjarska ljtum manni. Mr fannst g lesa r augum hans a hann drpi hvern mann sem yri vegi hans. g vissi ekki hvernig g tti a fora mr en rtt v a vi vorum a mtast virtist mr hann koma auga annan sem hann virtist tla a vri meiri matur svo g slapp framhj honum.

Mr var svo miki um etta a g settist stein til a jafna mig. Treysti g mr ekki til a ganga alla lei heim og ba gu a taka ennan hfileika fr mr v g vri enginn maur til a bera hann. losnai g vi etta. A vsu hefur a endrum og eins komi fyrir a g hef s a sem arir su ekki. a mtti heita a etta htti alveg. Telpa nsta b var rammskyggn. Hn d um tvtugt.

Hva varstu gamall egar etta var?

etta var nokkru ur en g fr sklann. g mun hafa veri 5 - 6 ra gamall.

Hj-
tr

Voru sjmenn ekkert hjtrarfullir?

Sennilega hafa einhverjir veri a. Til dmis mun hafa veri almenn jtr sambandi vi hva menn voru misfisknir.

- Hvernig ?

g skal segja r dmi af v. Eftir a g var tekinn a stlpast og farinn a vinna prentsmijunni var g vanur a fara me pabba t grsleppunetin nturnar. Einu sinni egar vi vorum a koma af sj og voru trunum Seli (Litla Seli, varsseli) en r lgu niur fjruna, mttum vi einum formanninum lei til sjvar me hsetum snum. l vel karli eins og raunar jafnan v hann var lttlyndur og gamansamur. Heilsuust eir pabbi og hann hressilega.

N fiska g vel dag sagi formaurinn.

Ertu viss um a?

J, g f gan drtt dag - g f fimm lur.

a vri n gott ef svo yri - sagi fair minn.

J, g veit a. g fr fimm sinnum upp konuna mna ntt - svarai formaurinn.

Enda tt hann segi etta glettni mun v gamni hafa fylgt nokkur alvara. Leifar af eirri hjtr a kvensamir menn vru fisknir og fiskinn maur hlyti a vera kvensamur.

Lf-
rn

rkt-
un

sagir an a llu hefi veri hellt t holti ar sem brn lku sr. Var a ekki undantekning?

Nei. etta var almennur siur. a var engin vatnsleisla. a var engin skolpleisla n salerni. Slkt ekktist ekki eim rum. voru tikamrar, og mean eir voru enn Vesturbnum heyrust sgur um a strkar hefu tt a til a loka karlana ar inni kvldin og bera kamrana me llu niur fjru og lta karlana dsa ar uns einhver tk eftir eim og leysti r prsundinni. Annars gengu flestir karlmenn rna sinna undir grum ea fjrunni en konur og brn inni kopp og fleygu essu t skuhauginn vi bina ea hsin. Svo var etta og askan bori garana vorin. egar maur var svangur sumrin reyndum vi strkarnir a stela rfum sem hfu vaxi upp af essu.

- Voru i mjg jfttir ea voru i bara svangir?

a voru margir oft svangir . Til dmis egar veri var a stlbika skipin sem stu fjrunni hj verslununum fru strkarnir anga og nu sr stlbik og tuggu a til a hafa eitthva a naga - tt stlbik vri nttrlega engin nring.

Stundum frum vi a gluggum braugerarhsanna til a anda a okkur braulyktinni sem lagi t um . Einnig tum vi miki af hundasrum og hvnn. Me llu mti var reynt a sefa hungri.

 

Stutt
fari

Fru i strkarnir va um ngrenni?

Nei. Krakkarnir fru ekki langt t fyrir binn eim rum. a geru raunar fstir . a voru ekki arir en kaupmennirnir og embttismennirnir sem fru skemmtiferir. eir fru reitra inn fyrir b og sjaldnast lengra en a rb ea kannski ekki nema a rtni.

Vi systkinin frum snemma inn a Elliam.

annig st v a pabbi var nokkur sumur hj Englendingum ar. Hann rist fyrst til starfa forfllum Vernhars, brur Bjrns Kristjnssonar kaupmanns er var httur vegna veikinda. Englendingur sem kallaur var mister Pain tti Elliarnar og me honum voru alltaf nokkrir Englendingar. Auk ess komu stundum feramenn, til dmis af Bellnu, skipi er hinga kom. Pabbi var v a halda til inn vi Elliar sumrum til ess a vera til taks a stjana vi og frum vi systkinin til hans um helgar. a voru nokkur uppgrip a vera hj Englendingunum. eir borguu 18 krnur kaup fyrir vikuna - gulli.

Einu sinni - g mun hafa veri 10 ra, var g sendur me einum sem kom af Bellnu. Hann vildi veia vi sjinn og var mjg heppinn. egar hann htti hafi hann fengi 16 laxa, suma tluvert stra. Hann veiddi alla fjrunni. hvert sinn er hann hafi landa laxi fkk hann sr visksopa.

En a voru ekki aeins krakkarnir sem fru lti t fyrir binn.

Almenningur geri ekki vreist daga. Smundur Smundarhl - til dmis - hafi veri hr fjlda ra egar hann komst tfyrir binn. Hann komst lengst - inn a rb. annig st v a hann var hj Geir Zoega og Geir sendi hann einu sinni inn a rb til a skja naut.

Einu sinni miklu urrkasumri smuu Smundur og pabbi sinn handvagninn hvor, fru inn a Elliam og sttu vatn tunnur og drgu r sjlfum sr binn. essar tvr ferir voru ll au kynni sem Smundur essi hafi af ngrenni Reykjavkur en hinga hafi hann komi sjleiis af Snfellsnesi.

Hjlpar-
fer
til
Hafnar-
fjarar

stolnum
hesti

g komst einu sinni suur Hafarfjr, egar g var tlf ra. a var egar g stal hestinum.

N - stalstu einhvern tma hesti? !

a st annig v a drengur - sem g lk mr me - veiktist. a var Magns rnason Garb vi Brekkustginn. Drengurinn lei miklar kvalir og var mir hans ein yfir honum ntur og daga v fair hans var sjnum. Gumundur Bjrnsson stundai drenginn og reyndi vi hann mis mel en rangurslaust. Einn daginn hafi hann or v a sr ddi ekkert a koma oftar. Einmitt ennan dag hafi einhver kona sagt mur drengisins a Gumundur Bjrnsson hefi lkna dreng Hafnarfiri af essari veiki og hafi hn or v vi hann. Hann kva margar tegundir af essari veiki og tti ekkert a sama vi r allar - en hann myndi ekki hva hann hefi gefi drengnum Hafnarfiri. Sjlfsagt vri a reyna a ef hgt vri a hafa upp lyfselinum. Mur drengsins hafi veri sagt hvar drengurinn Hafnarfiri tti heima og vissi v hvert tti a leita a lyfselinum en hn hafi engan til a senda anga. Mamma sagi a sr tt hart ef enginn fengist til a fara Hafnarfjr v ekki hefu allir svo miki a gera - en sagi konunni a sjlf kmist hn ekki fr brnunum v a Jn vri a vinna fram ntt. g hlustai etta samtal eirra. egar konan var farin sagi g vi mmmu:

Mamma, g get vel fari suur Hafnarfjr.

getur ekki fari gangandi og hefur engan hest.

g f hestinn hans Jns Valdasonar Sklabnum.

En hann lnar r hann ekki v hann neitar llum um hann. Svo hefur engan pening til a borga fyrir a me.

g sagist bara taka hestinn n leyfis. Mr vri alveg sama mr yri refsa fyrir a - aeins ef honum Magna batnai. Mamma sagi a g vissi a a g mti aldrei taka n leyfis a sem g tti ekki. ba g mmmu a leyfa mr etta. Hn horfi hugsandi mig og sagi svo:

Jja, Halli minn. ig langar a hjlpa honum Magnsi af v a hann bgt. Geru a me gus hjlp. g skal svara Jni fyrir ig ef hann gerir einhverja rekistefnu t af hestinum. Vi erum frndsystkin.

g fer svo af sta me beislisgarm sem g tti og larspotta sem g negldi sptu sta svipu. Hesturinn var tni Brrisholtinu - um a bil ar sem Grandavegurinn er n. Umhverfis a var grjtgarur og hliinu voru ungar skipskejur. Eftir a g hafi n hestinn - sem var niur vi sj - l vi sjlft a ferin endai vi hlii - en loks tkst mr a n skipskejunum r v - og lagi af sta suur Hafnarfjr, - randi berbakt stolnum hesti!

a hvarflai ekki a mr a g ratai ekki. Maur var ekki a hugsa t svoleiis . g hafi oft fari upp Sklavruholt og veri sagt hvar vegurinn til Hafnarfjarar vri. Feralagi til Hafnarfjarar gekk vel. ar spuri g til vegar og var vsa heimili drengsins og fkk ar lyfseilinn. egar g kom til Reykjavkur var komi fram ntt. g fr beint heim til Gumundar Bjrnssonar og bari a dyrum. Frin kom t nttkjlnum og las yfir mr a a vri fjri hart a hafa ekki svefnfri nturnar fyrir barsmum. g byrjai a stama fram erindinu og v birtist Gumundur fyrir aftan konu sna, hafi heyrt hva um var a vera og sagi:

- J, gi minn. Komdu inn. g skal undireins lta ig hafa lyfseil. Og , ga mn, faru aftur inn rm.

g fr svo heim til mmmu Magnsar me lyfseilinn og essum leikflaga mnum batnai.

Litlu sar reyndu strkarnir a hra mig me v a Jn Valdason myndi vera voa reiur egar hann frtti um heststuldinn og mundi senda pliti mig og lta sekta mig! g sagi mmmu essar vandrahorfur mnar. Hn brosti vi og sagi:

Vertu hrddur, Halli minn. Mamma Magnsar hefur egar sagt Jni etta, borga honum hestlni og fengi fulla fyrirgefningu fyrir na hnd.

ti-
legu-
maur

ur en g fr til Hafnarfjarar hafi g raunar fari lengra t r bnum. a var hina ttina.

egar g var nu ra gamall kom mamma mr fyrir til mgna b sem kallaur var Melkot og var fyrir ofan tngarinn Selkoti ingvallasveit. Maur konunnar hafi loki vi a byggja binn ur en hann var blindur, en fr svo sveitina og var eftir a tma og tma hverjum b "boinn niur" a sem hann tti eftir lifa. En kona hans og dttir voru fram bnum.

essar konur voru yndislegar manneskjur, slesandi og yrkjandi. r voru besta flk sem g hef kynnst. Konan ht Gunnfrur en dttirin Ingveldur og hn orti tluvert Kvennablai. Mig minnir a gamli maurinn hti Einar. r ttu tlf r kvum og tti g a passa r. Svo var a dag nokkurn glaaslskini og bljalogni og feiknalegum hita a g s a maur kemur stkkvandi upp Hrtagilsbarminn. g var lei a g a num sem ttu einmitt a vera arna. egar g er kominn gilbarminn bjarmeginn s g manninn hinum barminum, beint uppaf ar sem rnar voru. g var me mikla tilegumannatr og heyri sjlfan mig raula:

tilegumenn dahraun
eru mske a smala f laun.

g var sannfrur um a maurinn vri tilegumaur og mundi taka mig ef hann ni mr!

J, hann tekur mig - en ekki m hann taka rnar - hugsai g. Svo hleyp g dauans ofboi fyrir rnar, styggi r eins og g get og r hlaupa heim. Skelfing var g hrddur um lf mitt!

Blessunin hn Gunnfrur st hlainu egar g kom heim.

Heillin mn, sagi hn, hvernig stendur v a kemur svona snemma heim me rnar - og svona hratt?

g sagi henni a g hefi s tilegumann sem lklega hefi tla a taka rnar.

ert blessa barn! etta hefur veri maur fr Krastum a leita a skepnum. Faru n me rnar til baka og komdu svo heim.

Svo geri g eins og hn segir mr en egar g kem heim aftur eru r bnar a hita skkulai og baka - tt ftkar vru. etta fkk g fyrir vitleysuna og hrsluna, og akklti a auki fyrir umhyggjuna fyrir num. Helduru a r hafi skili barnsslina?

Vi-
eyjar
fer

Eitt tti mr merkilegt vi pabba, hvernig hann vissi a sem enginn gat sagt honum. J g skal segja r eitt dmi af v. egar g var strkur langai mig oft til a f lnaan btinn hj pabba og fara inn Viey en ori aldrei a nefna a vi hann. Svo var a sunnudegi sterku slskini og blskaparveri a mamma segi vi pabba a sig langi til a rlta eitthva t me Kristbjrgu systur sinni fyrst ekkert s a gera. g spyr mmmu hvort hn vilji ekki bija pabba a lna okkur btinn inn Viey. Hn gerir a a mr heyrandi. segir hann vi mig:

Treystir r til a byrgjast btinn?

g kvast halda a a vri htt a lna okkur hann.

trausti ess a gerir eins og getur lna g r btinn en n byrg er ekki mikils viri v ert enginn sjmaur r - sagi hann.

g kvast skyldu skila btnum Selsvrina ef hann vildi hjlpa mr egar vi kmum aftur.

Nei, kemur aldrei btnum anga, sagi pabbi. lendir honum annars staar.

etta fannst mr einkennilegt svar og maklegt vantraust og hugist sna verki a g kmi honum sinn sta.

Svo frum vi veurblunni inn Viey og skoum a sem okkur fannst merkilegt. Sast skouum vi kirkjuna en hn snr suur - norur en ekki austur - vestur eins og allir vita sem ar hafa komi. S gamli trnaur er kirkjunni a aldrei megi loka tihurinni v s a gert veri mannskai sundinu (Vieyjarsundi). Svo gengum vi t r kirkjunni en g held a g hafi ekki muna eftir essum lgum kirkjunni og taldi au lklega vitleysu - nema g lokai hurinni eftir mr. Svo gengum vi til skips. g setti upp segl v kominn var dltill andvari og g nennti ekki a ra. Sundi ekkti g ekkert en v miju er skerjagarur og ekki ruggt a fara ar nema landmegin ea Vieyjarmegin. egar vi vorum komin rmlega t mitt sundi urfti g a venda til a f betri byr seglin og sn t sundi ar sem g s engin sker. veit g ekki fyrr en bturinn stendur skeri - og mursystir mn var tluvert hrdd en mamma tk essu me stillingu. g tk egar niur seglin, fr t skeri, tti btnum flot - og reri svo fram. Eftir etta gekk ferin aftur vel en bi var g orinn reyttur af vana a ra og r vildu komast heim sem fyrst svo g fr upp a steinbryggjunni til a hleypa eim land en tlai svo a ra btnum vestur Selsvr. En egar vi komum a steinbryggjunni st pabbi ar og g segi vi hann:

Hvernig stendur v a ert hr? g hlt a mundir ba Selsvr.

a er allt lagi, svarai hann. Fari i heim, en g r btnum Selsvr.

Hvernig vissir a vi mundum koma hr a?

g vissi a ur en i fru af sta hvar i mundu lenda svarai hann, snarai sr t btinn og rri af sta.

a kom svolti fyrir okkur, sagi g egar hann var a ta fr.

J, g veit a, svarai hann.

Enn dag skil g jafnlti v hvernig essu hefur stai, og annig var um fleira sem hann virtist vita fyrirfram. En a hafi enga ingu a spyrja pabba, hann sagi aldrei neitt. Talai aldrei um sjlfan sig.

Krakka-
leikir

 

Heyru, Haraldur. Vi hfum ekkert tala um krakkaleiki ykkar Vesturbnum daga.

O - o, eir voru n fremur fbrotnir. a var skessuleikur, tilegumannaleikur, feluleikur, bolti, slagbolti, stikk, strtur, a hlaupa fyrir horn og br, br og brille, en a var leikur sem vi vorum kaflega hreykin af a kunna.

- Hva var etta br, br og brille?

a var sngur og hann var annig:

Br, br og brille,
kokkerenn elleve
keisarinn slapp t hinn so
Fari, fari Kristmann
de skal d le
det skal komme elleve
og den skal d krve.

etta var sungi. Leikurinn var annig a tveir stu andspnis hvor rum og hldu saman upplyftum hndum og ttu krakkarnir a fara halarfu milli eirra og kringum uns kom a orinu "krive". skelltu eir niur hndunum utan um ann sem var milli eirra.

Me ann sem hreppti "krive", .e. var fangaur, var fari afsis og hann spurur hvort hann vildi heldur tlu ea hnappagat. Annar fyrirlianna sem fnguu hann var tala og hinn hnappagat. Hinn krai tk sr sna stu fyrir aftan ann sem hann hafi vali. egar allir hfu veri krair og eir teki sr stu samkvmt v tk s fremsti sinn fyrirlia og svo hver annan. Fyrirliarnir tku fast saman hndum og toguust me fulltingi hinna sem hldu um mitti snum fyrirlium. S sem hafi strra li ea sterkara vann leikinn.  

Stikk - tlustikk - var annig a hver um sig lt eina tlu ea tvr gtuna ea stein. Svo var valinn steinn, helst flatur og unnur, gengi tluvert fr hrgunni og steininum kasta a tlunni eftir r. Hitti einhver a nlgt hrgunni a hann gti spanna milli steins og hrgunnar, annig a umalfingur og langatng nu milli, eignaist hann hrguna.

Sunnudag einn Brraborgarstgnum hitti enginn lengi vel ngu nlgt uns Ingimar Mrk vantai aeins herslumuninn til a snerta tlu. Hann geri sr lti fyrir og skar upp greip sna milli umalfingurs og vsifingurs og teygi svo a hann gat snert tluna.

Strtur var annig a valinn var langur steinn, helst annig a hgt vri a lta hann standa endanum. Steinn essi var "strturinn". Svo var raa tlum kringum hann og svo kstuu allir smsteinum strtinn uns s sem felldi hann eignaist allar tlurnar.

Leik
flag-
ar
Nokkrir nafnkunnir leikflagar?

- Nei. Vi Steindr Einarsson "blakngur" lumst upp hvor sinni fu. Hann Rageri en g Klpp. Hann var duglegur strkur og vildi llu ra hj okkur. Hann bari flaga sna svo s ef v var a skipta v hann var str og sterkur og hlfarlaus. Hann fkk a vera og var hirusamur eins og Haraldur Nelsson komst a ori tfararrunni. Steindr var mjg langrkinn. Gti hann hefnt sn var a r sgunni - en gti hann ekki hefnt sn vri gert hlut hans tti hann erfitt me a gleyma - ef hann gat gleymt v nokkru sinni.

Pabbi
 
- Pabbi inn virist hafa veri nokku srstur maur. Gtir ekki sagt mr meira af honum?

g hef egar sagt r a g skildi ekki hvernig hann fr a v a vita mislegt sem enginn gat hafa ssagt honum. Hann var samt ekki eins mikill mannekkjari og mamma. g get sagt r dmi af v.

Einu sinni kemur ngranni okkar r vesturbnum heim til pabba og biur hann a lna sr 100 - 200 stykki af salt-grsleppu handa sveitamanni. Hann segist urfa a f hana lnaa til haustsins en mundi hann borga. Pabbi lofar essu v maurinn var kunningi hans. Mean eir eru a tala saman kemur mamma inn me kaffi og ltur bori hj eim. Fer san fram eldhs en kemur brlega inn aftur og bur eim meira kaffi en eir segjast ekki vilja a. tekur mamma bollann hj pabba og ykist lta hann. Annars tri hn ekki ess httar og spi alls ekki bolla. N ykist hn skoa bollann. Pabbi spyr gamni hvort hn sji eitthva bollanum. J, svarar hn. a er falskur maur a tala vi ig, Jn. Tru honum ekki v hann svkur ig.

a kemur svipur manninn og hann segir: a er vst g sem tt vi.

a gti lka ori s nsti, svarar mamma. Svo gengur hn t.

Maurinn st upp og ferbjst og pabbi lt hann hafa grsleppuna - og vitanlega borgai hann grsleppuna aldrei.

Pabbi vildi ekki tala um sjlfan sig, heldur Haraldur fram. En a var helst a g frddist um hann og starf hans utan heimilis hj mnnum sem hfu veri sjmenn hj honum. Einu sinni kom gamall maur sem hafi veri hseti hj pabba og var me flsku til a gefa pabba staupinu. Alltaf egar pabbi hafi smakka vn var hann mjg blur og gur og vildi allt fyrir okkur gera. essi gamli maur brann san inni egar hs, sem brinn tti, brann Bergrugtunni.

Einu sinni etta kvld sagi gamli maurinn: Oft var tvsnt hj okkur en aldrei var a eins og egar skipin frust. Anna Grenjlasundi en hitt Stofusundi. var a annig a egar vi komum yfir sundi urrkaist sjrinn fyrir aftan skipi. Roki og sjgangurinn var svo mikill. l ar skip hvolfi. Ellefu menn drukknair sjnum en s tlfti kjlnum. g man hve mjg ig langai til a bjarga essum manni en a voru engin tiltk. a hefi kosta lf okkar sj sem vorum skipinu hj r. a sem bjargai okkur voru nar skipanir rttu augnabliki.

Nei, a var ekki mr a akka, svarai pabbi. a var ykkur a akka. i framkvmdu skipanir mnar rttum tma, srstaklega . varst seglmaur og allt rei r.

J, en gu a v, sagi gamli maurinn, a vi hefum hvorki hreyft hnd n ft n inna skipana. g s rttu augnablikin stundum - en ekki alltaf.

Jja, vi skulum tala um eitthva anna, sagi pabbi.

Slysa-
saga
Maurinn sem arna hlt sr kjlnum og eir uru a sigla framhj n ess a geta sinnt, var brir gstar Jsefssonar. Hann hlt sr kjlnum fram undir kvldi a veri fr a lgja svo hgt var a fara t og bjarga honum. Hann var rekmaur en var allur af sr genginn, bilaist og fr geveikrahli. Hitt skipi frst Grenjlssundi. egar veri lgi undir kvld var fari a athuga ar og mig minnir a ll lkin fyndust. eim var ri lafsbakka og borin ar inn geymsluhs sem var me moldarglfi og lg ar hli vi hli upp loft. Lknir var sttur og hann rskurai alla daua. Kunntta lfgun sjdrukknara manna var ekki hin sama og n.

vkunni, lklega tunda tmanum, vantar eldivi. Vinnukona var send me skriljs tihsi a skja eldiviinn. Lei hennar l framhj lkunum v viurinn var kompu fyrir innan au. Hn rennir augunum yfir lkin bi egar hn fer inn og eins tlei. egar hn kemur inn segir hn: g er viss um a hann Gumundur er brlifandi. Hann er rjur kinnum eins og brlifandi maur. essu var fyrst ltt sinnt - lknir hafi rskura alla mennina daua. En vinnukonan heldur fram a tnnlast essu ar til Gumundur er sttur, borinn hjnarm, frur r llu, hl a honum eftir fngum, sjheitir bakstrar lagir me honum llum. Hita ltsterkt kaffi, hellt a brennivni og dreypt hann. Svo var hann nuddaur og veri a anga til hann lifnai vi. kunnu menn ekki r lfgunaraferir sem einkum eru notaar n.

Gumundur essi var san gamall maur, kallaur Gumundur raui, vegna ess a hann var alltaf rauur andliti eftir etta. Hann var fair rarins er stti flesta btana fyrir til Noregs og sigldi eim heim. Oft var rarinn talinn af eim ferum en hann kom alltaf a lokum. Gamall maur fr hann svo einn bti a mig minnir vestur fjru og drukknai vi land smilegu veri.

Aths.
Jns
Bjarna-
sonar
Okkur hefur veri a bent a ar sem Haraldur endursegir sgu er hann heyri gamlan mann segja af sjslysi, s a ekki rtt a einn hafi komist af. eir hafi veri tveir og hvorugur borinn tihs. Ennfremur a rarinn Gumundsson hafi ekki farist einn bti. Hrmum vi Haraldur bir essi mistk.
Saman
tekt
Jns
Bjarna-
sonar
um
Bjrn
Jns-
son

 

Bjrn Jnsson, rherra slands 1909-1911
Myndin er af vef alingis.

Bjrn Jnsson, ritstjri, stofnandi safoldar, var fddur 8. oktber 1846 Djpadal, litlum, rngum dal inn af litlum firi vi botn Breiafjarar.

Hann var elstur tlf systkina, sonur Jns Jnssonar bnda ar og konu hans, Sigrar Jnsdttur. svo barnmrgu heimili mtti ekki sl slku vi vinnuna en etta var eitt hinna breifirsku menningarheimila ar sem saman fr mikil vinna og mikill bkalestur.

 Bjrn lri undir skla hj lafi E. Jhannssyni Sta Reykjanesi, fr Lra sklann (Menntasklann) 1863. Hann lagi san stund laganm Kaupmannahfn en lauk v ekki. jhtarsumari 1874 kom hann heim til slands, stofnai safold og skipai sr andstu vi stjrnvldin, fylkingu sem barist fyrir sjlfsti landsins.

ingmaur Strandamanna var hann 1879, ingmaur Barstrendinga 1909 og rherra slands en var a segja af sr mars 1911. Gekk hann til stta vi andstinga. Um a leyti lauk stjrnmlaferli hans v hann gat ekki seti ing 1912 skum heilsubrests.

Bjrn lt sr annt um slenskt ml, gaf t stafsetningaorabk ri 1900. Sasta ri sitt mun hann mest hafa gefi sig a slensku mli. Hann safnai orum um ina og smar og samdi nyri. tla m a slenskir blaamenn viti nokkur deili fi Bjrns Jnssonar en msir eirra hafa hloti verlaun r murmlssji Bjrns Jnssonar.

Bjrn lst 24. nvember 1912.

Prent-
nm

Fimmtn ra (1903) byrjai g a lra prentverk safoldarprentsmiju. g byrjai skudaginn. Daginn eftir skudaginn ri 1909 var Bjrn Jnsson rherra. Andstingar hans klluu hann skudagsrherra. egar sambandslaganefndin kom heim fr Kaupmannahfn og eir hfu allir sviki nema Skli Thoroddsen st g noran megin safoldarprentsmiju Austurstrti. Glugginn var alltaf opinn. a var slskin og bla. sjum vi a Stefn Mruvllum kemur austan Austurstrti og Jn gamli Forni humtt eftir honum, stingur ungt niur stafnum og glymur lppinni. kalla Jn Forni: Sll Furlands! Stefn snr sr eldsnggt vi eins og hann hafi veri stunginn og spyr hvasst: Furlands hva! Lengi eftir var Stefn kallaur Furlanfds hva?

drepa skrin
=
tala greinilega
af v a
tungan fellur
skr
egar Alingistindi voru sett unnu vi a tlf menn. var allt handsett. ar stu hvor mti rum eir rur Sigursson og Gujn Einarsson fair Benedikts G. Waage - og kom varla s dagur a eir ekki hrkurifust t r plitk. Gujn var landvarnarmaur og st me Birni en rur heimastjrnarmaur. rur drap skrin en Gujn lt ekki standa upp sig og sptti bar hendur og v meira sem hann var stari. a var oft hvrt horninu v.

gst Sigursson sonur Sigurar fangavarar var yfir okkur pressusalnum. Eitt sinn kom hann stkkvandi upp til okkar me gleraugun enninu og pti: hafi i ekki s gleraugun mn? Enginn hafi s gleraugun. gst fer t bkband. Leitar alls staar a gleraugunum v enginn hafi s au. Kemur svo aftur inn til okkar og pir: Hvar eru gleraugun mn? Segi mr a strkar! Hvar eru andskotans gleraugun mn?

ttir a lta spegil!

1903
24. nv.

Hannes
Hafstein

slands-
r-
herra

egar a frttist safoldarprentsmiju a Hannes Hafstein hefi veri gerur fyrsti slandsrherra, frttin mun hafa borist 25. nvember 1903, en Hannes var slandsrherra 1. febrar 1904 klukkan 10 um morgunninn, var ekkert veri a tvnna vi a. a gengu allir t nema vi tveir lrlingar og gst Sigursson. Um hdegi komu eir allir inn - fullir. S sasti kom fjrum ftum og Jn Rsinkrans lknir eftir honum danglandi staf hann og rak hann annig inn klaskp. ar "d" hann. Hinir fru niur pressusal og sendu sendisveininn heim til hvers eirra a skja mat. Svo biu eir hans - og ar "du" eir allir. Voru allir sofnair egar sendisveinninn kom aftur me matinn. Svo vaknai einn af rum eftir v sem reki leyfi og fru a nsra sig. A v loknu dreyptu eir sig aftur. egar eir hfu jafna sig rlti fru eir allir t n og sust ekki meira ann daginn. g heyri a Bjrn hafi fundi a essu vi . Jn Einarsson smakkai ekki vn en hinir fengu a geyma flskur snar horninu hj honum. eitt skipti var a a allir fara krkinn, taka sna flsku hver og byrja a stta sig. Hfu egar drukki tluvert. v veit enginn fyrr til en Bjrn Jnsson kemur skeiandi inn rakleitt krkopi. eir vera hndum seinni a stinga flskunum pokann og glamrar htt . Bjrn stendur krkopinu sem var eina undankomuleiin, heldur hndum fyrir aftan bak en segir ekki or. Enginn prentaranna ori a fara t n segja neitt - en eir skmmuust sn hroalega. ar stendur Bjrn a minnsta kosti stundarfjrung, snr hann sr vi og gengur inn til sn n ess a mla or - en eir drukku ekki meira ann daginn. a voru ekki skammirnar hj Birni.
Prent-
smiju-
stjri

og

heilsa

Hvernig voru kjr prentara essum rum?

var nsveinakaupi 18 krnur viku fyrsta ri. En egar g var nokkrar vikur binn a f tborga og er kominn skrifstofuna til a skja kaupi mitt segir Bjrn: Langar ig ekki til a f svolti meira kaup? g hef alls ekki bist vi v, svarai g. g tla a bta vi ig og lta ig f tuttugu krnur. Svo sjum vi til hvernig a verur. annig liu nokkrar vikur en eitt sinn er g ski kaupi mitt segir Bjrn vi mig: g hef hugsa mr a hkka vi ig nna tuttugu og eina krnu. Svo er verst a ert ekki ngu gamall. eir vilja ekki samykkja a bankanum. Annars hefi g ig fyrir prentsmijustjra. En egar ert orinn 21 rs mtt vera a og verur prentsmijustjri.

En egar g var tuttugasta og fyrsta rinu var Bjrn rherra og gaf fr sr prentsmijuna. lafur, sonur hans, tk vi - og eftir rmt r fr v missti g heilsuna og var a htta. a var v aldrei r essari tlan Bjrns Jnssonar, sem betur fr, v g hafi ekki roska til ess a stjrna mnnum.

Nm

og

heilsu-
brestur

Hvernig  atvikaist a a misstir heilsuna - og var a til langframa?

 g missti heilsuna tv r - og hef alltaf veri a missa hana ru hvoru san.

Mig langai svo miki a komast skla og lra en gat ekki slegi slku vi vinnuna vegna ftktar.

Haust eitt fr g skla hj sgrmi Magnssyni Bergstaastrti. ar var tluvert kennt og margir lru arna. eirra meal var rni Sigursson, sar Frkirkjuprestur. Hann tk aan prf upp rija bekk Menntasklans. Hann gat a vel. Hann urfti ekkert anna en a lesa. lei vart svo kvld a kmi ekki til mn eirra erinda a g lsi me honum.

g var a fara beint r vinnunni sklann. Hafi ekki tma til a vo mr ur. Kom svo heim kl. 10 og las til kl. 2-3 nturnar. A morgni var g svo a vakna til vinnu.

Einu sinni leyfi g mr a slaka og treysti a prestsefni mundi lesa me mr undir tmann. Fr fram a a hann lsi einu sinni yfir me mr. Hann hlf ykktist vi a g skyldi nefna etta vi hann og hlt a sr veitti ekki af tmanum sjlfum!

Annars kom g alltaf lesinn tmana.

Svo lei veturinn. g var orinn mjg reyttur undir vori. Vakti nturnar vi lestur, vann daginn - og miju prfi var g veikur - og annig st v a g fll t r prentverkinu bili - og sklanminu alveg. San fll g alltaf meira og minna t vegna reytu taugum.

Hvld

Bru-
stum

Borgar-
firi

Sumari eftir datt mr hug a fara upp sveit og hvla mig. g hlt upp Borgarfjr. ar ekkti g engan. Fyrst fr g a Grmsstum sunnan Hvtr. g fr fram a mega dvelja ar um tma og var spurur: Hvers vegna?

g sagi hreinskilningslega hvernig hgum mnum vri htta og var svari: Nei, a er ekki hgt. a geta veri berklar a r.

hlt g fram a nsta b, Brustum, og sagi fr hgum mnum sama htt og hinum bnum. Svar: Geru svo vel og komdu inn og vertu eins lengi og vilt. a kostar ig ekki neitt.

g gat ess a flki hinum bnum hefi ekki vilja taka mig vegna ess a g gti veri berklaveikur. a er alveg sama tt srt berklaveikur. arft eins a hvla ig fyrir v.

Svona eru mennirnir misjafnir.

Mig minnir a bndinn arna hti Sigurmon Smonarson.

arna var g tu daga og lei gtlega - nema g tti erfitt me svefn. Lifi vellystingum og fkk ekkert a borga.

Gir

heim-
skn
Helst leit t fyrir a taugarnar vru alveg bilaar. egar g var kominn heim aftur l g rminu og gat ekki hreyft mig. Til dmis var a einn daginn eftir heimkomuna a g l hann allan, gat ekki hreyft mig, gat ekki tala. Mamma sagist aeins hafa s mig renna til augunum. anga til komu gestir - fr Brustum, Sigurmon og sonur hans. eir komu til a vita hvernig mr lii. Vi komu eirra hresstist g svo a g reis upp rminu - og upp fr v fr mr a batna. Straumar fr flki hafa ekki svo lti a segja. egar maur er svona veikur er maur opinn fyrir llum hrifum.
Heilsu-
leysi

 

lyf

?

ea

Mullers-
fingar

?

Sumari eftir fr g norur Siglufjr. Vonai a hressast v - en var llegur. Eftir heimkomuna fr g til Gumundar Bjrnssonar lknis, fkk hj honum mixtru 300 gramma glasi en hn reyndist rangurslaus. Eftir lknisskipun tk g anna glas en fr fljtlega vestur Grandabt og henti v eins langt t sj og g gat.

Nokkrum sinnum fr g suur skjuhl, fr ar r llum ftunum og l ofan eim 20 - 30 mntur, sudda. eftir fann g sjlfan mig eins og g tti a mr a vera - en a vari stutt.

heimleiinni r skjuhlinni gekk g vi safold og komst a v a eir voru a setja Mullersfingabkina , Mn afer, gluggai handriti. Keypti strax eintak egar bkin kom t og fi mig eftir bkinni og smjk fingarnar. sjunda degi fann g breytingu mr og hresstist svo smtt og smtt. g hlt fingunum fram ar til mr fannst g vera orinn miklu hressari og fr g til Gumundar Bjrnssonar.

- N, r hefur batna! sagi hann. a eru meulin.
- Nei, g hef fleygt eim. En stundai Mullersfingar.

verur hann daufur og hugsandi - ar til hann rfur utan um mig og segir glalega:

- a er alveg sama! r er a batna og fr heilsuna aftur!

Prent-
verki

var

til

bjargar

Eftir a g htti safold kallai Elsabet, kona Bjrns Jnssonar, alltaf mig ef hn s mig og spuri hvernig mr lii.

- tt a vera slafold og hvergi annars staar! sagi hn.

Einu sinni egar g hafi veri veikur Langholtinu, fr g, egar mr batnai, a vinna hj Rafstinni fyrir innan Elliar, en oldi ekki og var a htta aftur. hitti Elsabet mig niri b, spuri a vanda um hagi mna og sagi svo:

- Komdu safold morgun.

Daginn eftir fr g safold, hitti Herbert og hann sagi:

- a er ekkert til a gera, - en g tla a fara upp stjrnarr og reyna a stela ruhluta Alingistindanna fr Flagsprentsmijunni. Komdu aftur morgunn.

egar g kom til hans daginn eftir sagi hann:

- etta gekk vel. g fkk ruhlutann. Faru niur a vinna.

J, - prentverki hefur iulega hjlpa mr. g hef oftast fengi vinnu vi a tt lti vri a gera. a reyndist rtt sem mir mn sagi vi mig egarhn var a hvetja mig til a ljka vi prentnmi:

- a getur bjarga r a grpa til ess ef arft.

Gott
vegar-
nesti

slensku

 

 

Prent-
verk-
efnin

Hvernig var a lra safold?

a var gott fyrir unglinga a vera ar. g kom anga kaflega ffrur um stafsetningu og anna en allir prentararnir geru eins og a skyldu sinni a leibeina mr og gera mr allt sem skiljanlegast. Ekki sst gst Sigursson sem var pressusalnum og v ekki a neinu leyti vi setninguna riinn, - sem g var vi og tti a lra. g minnist eirra allra alltaf me akklti.

Hva voru i a setja essum rum?

a var safold, Fjallkonan, Alingistindi og mislegt fleira, svo sem ljapsar Smonar Dalasklds, uppprentanir jsgum Jns rnasonar og margt fleira.

Hvernig voru samskipti blaamanna og prentara daga? Hafi Bjrn Jnsson ritstjri mikil dagleg samskipti vi ykkur?

Nei. Hann sat skrifstofunni sem var nsta herbergi vi setjarasalinn. Hann lt gera gat ili og skffu undir v og hana lt hann handritin. ar hirtum vi setjararnir au til setningar. Lti anna hfum vi af honum a segja daglega.

Seinna flutti hann skrifstofuna upp loft og lt hann gera ppu ofan af loftinu og niur handritaskffu setjarasalnum. Svo lt hann gera fyrir sig  pappahlk, lt hann ppuna og fll hann niur handritaskffuna me tluverum hvaa. Kallai venjulega einhver setjarinn:

- Sktu n tundurskeiardlginn!

Tundur-
skeiar-
dlgur
J, ert hissa! En handritahlkinn klluu prentararnir tundurskeiardlginn. g man ekki hver byrjai v.

stan var essi:

Bjrn Jnsson lt s mjg annt um slenskt ml og slenskai v allt erlent efni er hann birti ea skrifai um safold en tk ekki upp erlend or. var ekki til fjldi ora sem n ykja sjlfsg. urfti a ba til n or yfir fjlda hluta. Einhverju sinni skrifai Bjrn frttir af erlendum hernaartkum og slenskai eitthvert or yfir hernaartki me orinu tundurskeiardlgur. Hvort a er hi sama og n er nefnt tundurskeyti man g ekki.

Bjrn Jnsson var kaflega fltur maur og talai ekki meira en hann urfti prentsmijunni. Afskiptasemi tti hann ekki til. Allt st sem stafur bk sem hann sagi. Ekki voru skammirnar! Og ef hann s a hann gat treyst einhverjum brst hann ekki eim manni.

fyrra sinni sem g var safold var g ar nu r. San var lafur Bjrnsson me prentsmijuna. Hann var ungur. voru eir lafur og Sigurur Hjrleifsson ritstjrar safoldar. var a sem Bjrn Jnsson a hafa sagt:

Aumingja safold! Annar ritstjrinn barn - hinn banditt!

egar Bjrn Jnsson gerist rherra og htti a stjrna henni var safold bi a vera sem bla - eim skilningi sem hn var hndum Bjrns.

Drykkja

gu
hfi
Voru prentararnir mjg drykkfelldir daga?

a g hafi minnst drykkju prentara prentsmijunni var hn eins og hver nnur undantekning og ekki nema vi srstk tkifri, svo sem ef einhver tti afmli ea barnsfjlgun var hj einhverjum eirra. Var oft keypt flaska og skla - me hamingjuskum fyrir barni og foreldrum - en ess jafnan gtt a vinnan truflaist ekki og afkst yru lk v sem vant var prentsmijunni. a var aeins egar almenn strtindi gerust sem tti sjlfsagt a fagna og glejast yfir - sem vinnan truflaist, - eins og egar Hannes var slandsrherra - og var a lti afskiptalaust af hsbndanum, Birni Jnssyni.

Setjararnir rddu oft mis ml sn milli kaffitmanum. TIl dmis bjarml, landsml og nnur ml er voru eim hugleikin. Gtu oft ori heitar umrur af skiptum skoanamun, en ekki minnist g ess a nokkurn tma flli skuggi ann einingaranda og vinttu sem var svo berandi einkenni essara gu samstarfsmanna - og allir voru eir alltaf bonir og bnir til a leibeina okkur nemendunum drengskap og ekkingu starfinu og ru v sem a manndmi ltur.

Haraldur brosir, horfir fjrrum augum eins og hann sji eitthva fjarska - og heldur svo fram:

Oft komu fyrir prentsmijunni skemmtileg smatvik sem minnisst uru - eins og til dmis eitt sinn er g gekk t a glugganum er sneri t a Aalstrti og st opinn. S g hvar Jn "sinnep", sem svo var kallaur, kemur vestan gtuna og gengur austureftir en mti honum kemur drukkinn maur sem slr Jn umsvifalaust niur gtuna. v koma einnig tveir lgreglujnar, orvaldur og annar sem g man n ekki hver var, taka drykkjusvolann og fara me hann milli sn, lklega "Steininn". stendur Jn sinnep upp, rttir upp ara hndina og hrpar: "Nei! Sko svnin! N fara eir me minn besta venn!"

20. okt
1918

*

25-ra
bksala-
afmli
Sigurar
Kristjns-
sonar

Sigurur Kristjnsson bksali minntist 25 ra bksala-afmlis sns me v a gefa Hinu slenska prentaraflagi sund krnur sjkrasj ess. Vildi annig sna verki a hann mti strf prentaranna og minna a engin bk yri til n prentara. sund krnur voru miklir peningar daga. etta afmli hans var 20. okrber 1908.

Prentaraflagi hlt Siguri samsti htel Reykjavk. g var essu samsti, strklingur. eir hfu oft tala um a prentsmijunni a a vri gaman a vera saman bjarta vorntt og skemmta sr. Og forvitnin rak mig samsti tt a vri haust.

A borhaldinu loknu, en vn var drukki me matnum og v margir ornir hreyfir, fylgdu allir prentarar Siguri Kristjnssyni heim upp Bankastrti. Niri hsi hans var Sparisjurinn, sar Landsbankinn.

Vi kvddum Sigur heima stofu hans og htum honum a loka vel tidyrum. En egar vi erum komnir tidyrnar kemur gamli maurinn labbandi eftir okkur, hgur og rlegur, eins og hann hefi ekki smakka dropa! og tti tryggast a loka tidyrunum sjlfur.

Prentarahpurinn samykkti a fara vestur Austurstrti og Vesturgtu. Jafnframt  var samykkt a tala lgt svo flk nstu hsum hefi svefnfri. egar langt var milli hsa var lagi teki - en agna egar vi nlguumst hs.

a var farinn Brekkustgurinn en ar tti Einar Hermannsson heima. Spuri einhver hvort ekki vri rtt a taka lagi hj Brekku svo flki heima hj Einari gti heyrt a vi vrum lifandi og gu skapi. Nei! a var kvei a egja. Lofa flkinu a hvlast. En egar vi komum suur af Brraborgarstgnum - t r bnum - var aldeilis teki lagi! a var sungi nr v tvr stundir.

egar vi komum suur Melana ar sem Loftskeytastin reis sar, voru ar slttir melar en dltill steinn var er st upp r melnum. Einn leggst niur melinnn og leggur vangann steininn og segir: "Syngi i n Harur klettur hfalagi er! a var gert rsklega - og a var sasta lagi.

aan gengum vi niur binn. Sagar voru msar skrtlur - en ess gtt a vera ekki me hvaa. Klukkan var orin fimm og vi ornir svangir og var tali rlegt a vita hvort braugerarhsin vru opnu. Bernhftsbakari var enginn mttur en Sandholtsbakari, sem var niri hsi Bensa r, nest Laugaveginum, voru menn mttir og ar fengum vi sna og vnarbrau. var hver dropi binn - og llum fylgt heim. Sastir urum vi Einar Hermannsson sem bir ttum heima Brekkustgnum.

etta - tt lti s - snir byrgartilfinningu prentaranna fyrir samegnum snum. settu menn ekki stolt sitt a a pa sem hst svo a sem flestir vakni.

Jn
sinnep
sagir eina sgu af Jni sinnepi, Haraldur. ekktir margt af eim mnnum er sumir seinnitma menn hafa tala um sem furufugla og msir hafa haft a skopi?

g s flesta eirra en ekkti suma lti tt g heyri a sjlfsgu margar sgur af eim.

Hvernig voru r sgur?

Svo vi hldum fram me Jn sinnep var hann sjmaur. Mun hafa veri hrkuduglegur maur og gtis drengur en hann var einn eirra sem ekki safna kornhlur og mun v af sumum hafa veri talinn rdeildarltill.

Hann drakk miki trum en a var regla hans a drekka ekki egar hann var a vinna vertinni. Erlingur Filipusson grasalknir hefur sagt mr a egar hann var Brnavk - en fru sjmenn han oft vert til Austfjara - hafi Jn sinnep veri duglegasti sjmauri er hann hafi fengi og aldrei hugsa um anna en afla sem mest - en drukki t kaupi a aflokinni vert.

Einu sinni var g ltinn sofa hj Jni sinnepi. annig st v a Jn var hseti hj formanni Keflavk sem ht Gujn og var gur kunningi pabba. Svo var a landlegu a hsetum Gujns tti illt a Jn sinnep, essi mikli drykkjumaur, fengist ekki til a drekka me sr vertinni. eir fundu upp v a bija formanninn a senda Jn inn Reykjavk me 5 potta kt til a kaupa , gefa honum fyrir einni flsku og vita hvort ekki mtti takast a velta honum. var a athuga hvar hann gti gist og var a ri a Gujn ba pabba a hsa hann. eir fluttu svo Jn bti fr Keflavk og kom hann til pabba me brf fr formanninum ess efnis a hsa Jn.

Vi ttum heima torfbnum og a var ekki um anna a gera en koma honum fyrir rminu hj okkur strkunum. Hinrik brir minn var ltinn sofa til fta en g upp arminn hj Jni sinnepi.

egar Jn hafi fengi hressingu heima fr hann niur b og sagist tla a trtta og hafa allt tilbi egar eir kmu a skja sig. Hann ba pabba og mmmu a undrast ekki um sig tt hann jafnvel kmi ekki heim um nttina. Hann tti svo marga kunningja og gti v tafist.

Svo fr Jn af sta. Bir voru opnar til kl. 10 kvldin. Lei svo dagurinn og vakan og ekki sst Jn. Vi frum v a sofa - og ekki kom Jn ntt. Hann birtist ekki fyrr en sari hluta nsta dags. var drengur glaur og ktur! Hann var ekki kominn nema niur hlfa flskuna - en var lka kominn niur hlfan ktinn!

Honum var vitanlega gefinn matur og var n kyrr heima og sng og drakk. Fyrst drakk hann r flskunni. egar fari var a htta ba Jn um stra krukku af vatni, setti svo vatni og ktinn fyrir framan sig.

Hann hafi ga sngrdd og sng alla nttina - ar til ekkert var eftir ktnum n flskunni. ru hvoru var honum svo frt vatn - v enginn sofnai bnum!

Svo - um morguninn egar hann var a byrja a ynnast upp, komu eir sunnan r Keflavk a skja hann. verur Jn aumur. Hann kvest mjg syndugur. Hann hafi drukki r ktnum! byrsta eir sig og segjast munu kra hann og lta dma hann og eru a anga til a gamli maurinn fer a grta. fmuu eir hann og bru niur btinn. Tveir sem seinastir fru t sgu a aal gamani vri eftir: N gtu eir skellt v hann Keflavk a hann hefi drukki sig fullan vertinni.

Slk var eirra skemmtun.

egar formaurinn kom a sunnan um vori kva hann hafa keypt handa honum flsku - eftir a hann var orinn ngu aumur.

Jn
sli
Einn af eim sem spjtrungarnir litlu Reykjavk tldu sig umkomna a hafa a skopi var Jn sli, en svo var hann kallaur af v a hann mun hafa veri slasmiur. Hann kom austan r Fljtshl og setti svip binn egar hann kom. Hann var alls enginn umrenningur.

Hann var kaflega strbrotinn maur. Hann gekk venjulega me stra vatnastng og skinnhfu. Hann var barn sns tma og kaflega traur tilegumenn og stti um styrk til Alingis til rfafera eim tilgangi a trma tilegumnnum.

Hann var vst fylgdarmaur William Morris og var sagt a Morris hefi reynst honum vel eftir a og hefur v liti rum augum hann en "fna" flki Reykjavk sem tti hann einkennilegur fugl og reyndi a skopast a honum. Einu sinni kom Jn Bkaverslun safoldar til strs sem ar var yfir. Sagi strur: N er a naumast! hefur vegi r! ert bara threinn!

a st ekki svari hj Jni: O - - a hefur blessu nttran gert. - ti var rigning.

orsteinn
Erlingsson
yrkir
til
Jns sla.
Jn sli var kaflega strbrotinn maur og setti mikinn svip ennan litla b egar hann kom. Og ekki leit orsteinn Erlingsson hann smu augum og barlokurnar Reykjavk, en orsteinn orti til hans:

! - Heill srtu vinur, g hugsa til n,
tt hverflyndur s g og gleyminn,
v hefur best opna barnsaugun mn
og bentir mr fyrstur heiminn.
sagir mr ldunum fornlegu fr,
er fagnandi hugurinn skoar,
um fjarlgar sveitir frddir mig
og fjllin er kvldslin roar.

v hafir vast hvar liti vort land
me lrandi, brimgirtum strndum,
og vali r lei yfir vlegan Sand
me vinum r fjarlgum lndum.
g man hve ig gladdi hin svipmikla sjn
og sguljs horfinna ta.
a ktti ig mjg - og manst a vst, Jn,
me Morris um fjllin a ra.

Og egar a vorsl Valahnk skn
og verpur skgana roa
og feramenn ganga ftsporin n
og frislu runnana skoa
og dreymandi hvla vi hjarta vors lands
og horfa fljtsstrauminn svala,
hljta eir lka a minnast ess manns
sem Mrkina vakti af dvala.

Me blainu kveju n fru mr fr,
a finnur ig ef a lifir,
, heilsau eldgmlu Hlinni
og himninum bla ar yfir.
tt tminn s breyttur og bindi n ig
og bannair skemmtanafundir,
eigu blai til minnis um mig
sem minning um brautlinar stundir.

Brynki
Hlm
Brynki Hlm var einn essara umtluu manna bnum. Hann var sjmaur. Einu sinni komu tveir lgreglujnar me Brynka milli sn Lindargtunni. Hann hefur sennilega veri me einhvern hvaa en var hann aldrei meislamaur.

egar eir komu mts vi hs Sveinbjarnar Bjrnssonar segir Brynki: Vari ykkur n! N hleyp g fr ykkur!

eir voru vst ekki sama mli og ttust hafa r hans hendi sr en v skallai hann ba svo a eir misstu af honum. Fkk annar eirra blnasir. Svo hljp Brynki tluveran spotta austur gtuna, stanmdist ar og kallai til eirra: g sagi ykkur a passa ykkur! g mundi hlaupa!

Svo bei hann eftir eim og lt taka sig aftur.

Brynki var hlfbrir lafs Reykjaborg, bli nst fyrir innan Mla, en eim var ekki betur til vina en svo a eir mttu helst ekki sjst. Sagt var a Brynki geri a af skmmum snum a koma til brur sns nturnar og vekja hann upp!

a var haft fyrir satt snum tma a lji varst alinn upp trosi lfsins lgusj vri ort um Brynka Hlms.

rni
funi
rni funi var einn essara manna kallaur. Hann kom hinga venjulega vorin ea snemma sumars, einhvers staar a austan.

Hann var mealmaur h, en hvort hann var gildur ea grannur vissi maur eiginlega ekki v hann var klddur allskonar larfa og yst fata var hann ykkum frakka, hvort heldur var hrku norankuldi ea steikjandi sumarslskin.

Dabbi

Nesi
Dabbi Nesi var einn eirra sem bjarbar gmnuu sr a. Hann var hverjum degi hr Reykjavk, flutti mjlk fr Nesi a Seltjrn, en ar ar hann vinnumaur. Hann hafi ann fasta vana a f sr vnlgg hverri fer. Keypti sr flsku og geymdi hana ar til hann kom a grjtgari vi Framnesveginn. ar settist hann garinn vi Miselstni, tk upp flskuna og hellti r henni staup sem hann hafi vsum snum.

Hann drakk alltaf r staupi og mun ekki hafa drukki meira en r v hverju sinni.

etta httalag hans vakti a vonum mikla athygli unglinga og krakka, svo og spjtrunga, en etta mun hafa veri hinn mesti heiursmaur og gaf sig aldrei a v sem var honum vikomandi.

Eyjlfur
ljstollur

[Innskot
GP
]

Eyjlfur ljstollur, sem svo var kallaur af v a hann hafi einhverntma innheimt ljstollinn, var einn eirra manna sem mrgum var trtt um.

Eyjlfur var einn eirra manna ldinni sem lei [ntjndu ld] er hlaut murleg rlg. Hann var vel gefinn og skldmltur. Altala var a einu sinni sem oftar kmi hann a Kaldaarnesi til Sigurar bnda og sslumanns og fylgdi hann Eyjlfi r hlai. leiinni gengu eir framhj klgari ar sem kona var a s fri. Sagi sslumaur: Sju hana essa!

Eyjlfur kva hafa svara samstundis:

Hn er a s holurnar,
hn er a n fri,
hn er a f a hr og ar,
- hn kann v lagi.

Einu sinni hafi Eyjlfur komi til Bjrns Jnssonar ritstjra og s g egar Bjrn fylgdi honum til dyra og fkk honum 25 aura, sem var andviri hlfrar brennivnsflsku, og sagi a a mtti ekki minna vera en hann fengi eitthva skldalaun. Hva hann hefur haft yfir inni hj Birni veit n sennilega enginn.

Einu sinni egar g var a fara inn a Elliam til pabba hitti g Eyjlf leiinni inneftir. Hann var blur og gur vi mig, en egar vi komum inn a Lkjarhvammi byrsti hann sig eitthva skyndilega svo g var hrddur, hljp fr honum og innhj Bstum og aan a rb.

EInu sinni egar g kom a rtni og upp loft var Eyjlfur ar fyrir og hafi veri a vinna rtni.

tt Eyjlfur hafi ekki veri vi eina fjlina felldur me dvalarstai mun ekki rtt a hann hafi veri flakkari. Hann snkti aldrei. Hann tti a til a vera tluvert lofti og oru strkar ekki a bekkjast vi hann. En tt hann hafi tt a til a vera mikill lofti vi vn var a ekki af illmennsku v hann var hi mesta gmenni og lingsmaur.

Eyjlfur var vel gfaur - en drakk trum egar hann kom til bjarins.

Vatns-
pstar
Prentsmijupsturinn Aalstrti, kenndur vi prentsmiju Einars rarsonar, safoldarprentsmiju, var besti brunnurinn bnum og raut hann sast urrkum. r essum brunni var vatn teki ar til vatnsveitan kom.
Jn
smali
Einn eirra sem hfu vatnsflutninga hs a atvinnu var nefndur Jn smali. g s hann daglega en ekkti hann lti a ru leyti, en etta mun hafa veri mesti heiursmaur.

Hann byggi seinna steinhs vi Brraborgarstginn og stendur a ar enn. Hann mun hafa eignast a skuldlaust.

Sfinnur
me
sextn
sk
Sfinnur me sextn sk var einn af vatnsburarkrlunum. Hann hafi bilast gei. ur en hann ruglaist vann hann vi verslun Hafnarfiri og var myndarlegur og vel gefinn maur. Um harmsgu hans hefur nokku veri rita.

Milli ess sem hann var a flytja vatni tndi hann allskonar rusl sem rak fjrur. Strkar reyndu oft a gera gys a honum en framkoma hans var slk a eir munu flestir hafa skammast sn fyrir a og htt. Sfinnur var kaflega barngur og ef strkar geru gys a honum og einhverjir fullornir atyrtu fyrir - sagi Sfinnur: Blessair drengirnir eru bara a skemmta sr.

Gumundur
dllari
Gumundur dllari var einn eirra manna sem hlutu murleg rlg eim tma. Hann kva hafa veri vel gefinn efnismaur ur en hann ruglaist og tk upp v a flakka og dlla, - .e. sngla.
Smon
Dalaskld
sagir einhverntma, Haraldur, a i hefu veri a setja lj Smonar Dalasklds slafoldarprentsmiju, en hfu i nokku af Smoni sjlfum a segja?

Smon Dalaskld var daglega slafoldarprentsmiju egar veri var a setja Sighvat en a voru ein af ljmlum hans. Gumundur dllari var me honum en hann var skrifari Smonar. Gumundur skrifai ljmandi vel - en Smon svo illa a enginn gat lesi.

Smon
Dalaskld
Einu sinni egar Smon var safoldarprentsmiju og var a lta prenta eitthva eftir sig kom einn prentarinn flasi honum og spyr: Hefur s ni sem Bogi Melsted vill koma Fjallkonuna um ig? Fjallkonan var prentu safold.

Nei, nei, - blessaur lofau mr a sj!

Hva er etta, maur. Hefur ekki s a? g skal lta ig heyra, sagi prentarinn sem var kunnur fyrir hrekki:

Smon leii loddarinn
leirnum greii farveginn
alltaf freyir verrinn
t um breiu kjaftvikin.

Smon reiddist essu kaflega sem von var og biur prentarann a lofa sr a svara essu Fjallkonunni. Hann hlt n a og laumai svari Smonar, n vitundar ritstjrans. Vsurnar voru tvr. nnur eirra var annig:

Bogi Melsted bragarsvn
blindur af sjlfselskunni
napurt ljin nir mn
n Fjallkonunni.

N kom rin a Boga a lta sr gremjast v hann hafi ekkert ljtt ort um Smon. Stefndi hann Smoni og var hann a borga sekt.

Smon var rauninni gtis karl en hann leit barnalega strt sig. Hann var fddur rmari, talandi skld, tt ekki vri a allt mikill skldskapur. Og Smon mun hafa veri tluvert frur.

Smon missti heilsuna og lenti Kleppi. ar voru eir reyndir me v a bera sand poka og hella honum svo niur - alltaf sama sandinum. Smon var settur til essa starfs sem arir og spuri hann: Haldi i eiginlega a g s bandvitlaus?

Hann mun hafa veri eitthva veiklaur taugum enda fr hann fljtlega af Kleppi aftur.

Helga, systir orsteins Erlingssonar, hjlpai honum miki upp r essum veikindum. Stra-Seli rann lkur niur sj. anga fr hn me hann hverjum degi sem hgt var vegna veurs, og baai hann upp r lknum fjrunni. Strkum tti mikill matur a vera arna nrstaddir - af v a a var kona sem baai karlinn allsberan.

Auvita sneru flestir eirra sem ur hfu gert sr tast me Smoni og hlegi a honum, vi honum bakinu eftir a hann veiktist.

li
gossari
li gossari var einn eirra er settu svip binn egar hann kom hinga, en hann var vinnumaur hj presti ngrannabygg Reykjavkur.

Um hann var sg s saga a eitt sinn var hann sem oftar var kirkju hj hsbnda snum, sem lagi t af og talai fagurlega um egar Jes mettai fimm sundir manna fimm fiskum. Gall li gossari vi r sti snu svo vel mtti heyra um kirkjuna alla:  a hefur ekki veri grauturinn ar, lasm!

Spuri s er nstur honum sat hv hann segi svo og li svarai: Heima er alltaf grautur a morgnana, grautur me graut daginn og grautur t graut kvldin.

Allt
gtis
menn
Ekki veit g anna, segir Haraldur a lokum, en a allir essir menn sem g hef nefnt vru rauninni gtis menn, en hlfger lustr tilverunni, missa stna vegna. eir voru nokku ruvsi en flk er flest - en a ngi til ess a betur stir einfeldningar og eir sem vildu vera - og tldu sig vera eins og anna flk, ttust yfir hafnir og ess umkomnir a skopast a hamingju og einstingsskap essara manna.
Samantekt
Jns
Bjarna-
sonar
um
Skla
Thoroddsen
Skli Thoroddsen
Myndin er af vef alingis.

Skli Thoroddsen fddist Haga Barastrnd 6. janar 1859. Foreldrar hans voru hjnin Jn Thoroddsen (f. 5. okt. 1818. d. 8. mars 1868) skld og sslumaur fr Reykhlum og Kristn lna orvaldsdttir, Svertsen (f. 24. jn 1833, d. 27. nv. 1879) hsmir, dttir orvalds Svertsens alm..

Skli gekk Lra sklann og lri san lgfri Hafnarhskla og lauk prfi 1884. Samsumars var hann settur mlflutningsmaur vi Landsyfirrttinn og litlu sar skipaur sslumaur safjararsslu. ti Hfn tileinkai Skli sr frjlslyndustu og rttkustu stefnur samtarinnar. egar hann kom til safjarar ri kaupmannavaldi ar lgum og lofum og beitti hann sr egar gegn kgun ess. Stofnsetti ar kaupflag 1888.

A dansksinnair slenskir embttismenn hafa egar liti Skla illu auga sst best v a stjrnin synjai honum um prentsmijuleyfi og fkk hann a ekki fyrr en stofna hafi veri flag, Prentflag sfiringa, um prentsmijuna. Hf Skli tgfu jviljans 30. okt. 1886, en var ekki sjlfur ritstjri fyrr en 1892 en san var hann a 23 r, til rsins 1915.

Skli lt sjlfstisbarttuna mjg til sn taka og var kosinn ingvallafundinn 1888 og tt hann vri meal hinna yngstu var hann kosinn framsgumaur stjrnmlanefndar fundarins er geri krfu um alinnlenda stjrn me fullri byrg fyrir Alingi. Stjrnvldin sektuu Skla fyrir a skja fundinn leyfisleysi.

ri 1890 var Skli kosinn ing aukakosningum Eyjafiri me 206 atkvum gegn 46, en nst var hann ingmaur sfiringa og var a san.

Fyrir framgngu Skla sjlfstismlinu hfu hin dansklunduu stjrnvld plitska ofskn gegn honum. Magns Stephensen, framkvmdastjri danska valdsins slandi, skipai Lrus H. Bjarnason rannsknardmara til a rannsaka framkomu Skla vi fanga sem grunaur var um mor. Rannsknin beindist san gegn llum embttisrekstri Skla. Var hann fyrst sviptur embtti, san dmdur fr v, en Landsyfirrtturinn dmdi san Skla sekt - en merkti embttisafsetninguna. ann sigur gat Magns Stephensen ekki ola og frjai til Hstarttar Kaupmannahfn, en hann sknai Skla af llum krum nema einum formgalla llu sslumannsstarfi hans.

ofsknarherfer essari studdi safold stjrnvldin gegn Skla!

Hann var ekki settur embtti aftur og viurkenndi Magns Stephensen a opinsktt a a vri vegna barttu hans gegn stjrnarvldunum og tgfu jviljans. Skla var aftur mti boin Rangrvallassla en Skli neitai a lta rstafa sr sem hreppsmaga og kaus a vera embttislaus - og var a til viloka.

sfiringar brugust yfirleitt mannlega vi til varnar Skla. Minnist s er etta ritar ess hve augun loguu gmlum snauum breifirskum vertarmanni egar hann var a lsa v er vertarmenn og rsnauir verkamenn fylktu lii til varnar Skla egar a frttist a setja tti hann fangelsi.

Alingi beitti Skli sr mjg fyrir menntun og rttindum kvenna. Hann flutti einnig frumvarp um a vinnulaun skyldu greidd peningum sta ess a ur voru vinnulaun skrifu inn reikning hj kaupmnnum og var a a lgum er hann hafi flutt a fjrum sinnum.

Sjlfstisbarttan mun halda nafni Skla hst lofti. Sumari 1907 var kosin nefnd til a fjalla um millilandafrumvarpi svokallaa, lg um samband slands og Danmerkur. Um veturinn 1908 uru allir nefndarmenn sammla ti Kaupmannahfn - nema Skli Thoroddsen. Hann lagi m.a. til a sta oranna: sland er frjlst og sjlfsttt rki, sem eigi verur af hendi lti (.e. sem Danir sleppa ekki yfirrum !) kmi sland er frjlst og fullvalda rki og msar fleiri mikilvgar breytingar.

nstu kosningum vann sjnarmi Skla og samherja hans einstan kosningasigur. etta var rlagaatburur sjlfstisbarttu slendinga.

Sumari 1901 flutti Skli me fjlskyldu sna, jviljann og prentsmijuna til Bessastaa, bj ar til 1908 a hann flutti til Reykjavkur. Hann lst 21. ma 1915.

Haraldur
fer a
vinna vi
jvilja-
prent-
smiju
Skla
Thoroddsen
N snum vi okkur aftur a lfinu prentsmijunum

a var eftir nr - a mig minnir - sem g fr til Skla Thoroddsen jviljaprentsmijuna Vonarstrti 12. a hs lt Skli byggja og flutti sig anga fr Bessastum, en ar hafi hann haft prentsmijuna ur. etta er miki hs og vanda og tti mjg drt snum tma.

Prentsmijan var tbyggingu vi hsi og var hn me fltu aki. ar var jviljinn prentaur en auk ess voru srprentaar neanmlssgur blasins: Sgusafn jviljans og mislegt fleira af bkum.

Vi vorum arna tveir sveinar. Haraldur Gunnarsson sem var yfirprentari, og g og einn nemi, Magns Jnsson fr Lambhli, er sar var formaur Hins slenska prentaraflags.

arna var allt handsett. Grarstr pressa var kjallaranum og var henni sni me handafli. Alltaf var fenginn maur til a sna mti mr en Haraldur lagi pressuna.

Sumari 1913 var g ekki prentsmijunni heldur norur landi. anga var mr skrifa um fnamli egar danskt varskip tk slenska fnann af Einari Pturssyni. Brinn reis upp. Jn Ails og Lrus H. Bjarnason bouu til mtmlafundar barnasklaportinu og danski fninn var skorinn niur hj Godthb-verslun og Geir gamla, en Sigurur Thoroddsen, sem var strklingur, fr og skar niur danska fnann Stjrnarrshsinu. Magns Vigfsson var ess var og kallai til Sigurar: Hver ig?

Skli Thoroddsen! svarai Sigurur.
Sendi nokkur ig? spuri Magns.
Nei svarai Sigurur, g heyri fundinum.
verur ltinn tugthsi!
sagi Magns.
Jja, mr er sama, svarai Sigurur.

Hneyksli Prentsmijan var eins og g sagi - me fltu aki, og ar olli g einu hneykslinu.

J, g var alltaf a valda hneykslum eim rum! egar g var um tvtugt safnai g unglingum, allt til tvtugsaldurs, suur Mela til a sparka bolta, og g var ar sjlfur aeins mittissklu. Krakkarnir voru mjg ngir. En Vsi kom grein um a essi maur vekti hneyksli me v a striplast svona!

Einu sinni var g glmuflagi og fum vi okkur Menntasklanum. Eftur fingar stkk g t og geri Mullers-fingar, en var mittissklu. kom einnig grein Vsi um a g vekti hneyksli me v a vera ti allsber - og a 16 stiga frosti!

Og einhverntma frum vi Sigurur Thoroddsen, n verkfrpingur en var strkur, t prentsmijuaki og veltum okkur upp r snj. kru einhverjar kerlingar okkur Vsi og sgu a etta athfi yri a banna.

Ritun
j-
viljans
Skli skrifai jviljann einn oftast nr, en Bjarni fr Vogi, sem kom ar oft, skrifai stundum jviljann og oftast egar eitthva var a gerast plitkinni. egar Skli var ingi s lgfringur, sem ar var heimagangur, a mestu um jviljann. Lgfringur essi var Sigurur Lsson. Mun hafa veri settur sslumaur Vestmannaeyjum um skei.

Einu sinni kom kunningi Skla vestan af fjrum, Samson Eyjlfsson, til hans me handrit jviljann og Skli fr a lesa. egar hann var kominn nokku aftur handriti sagi hann: Heyru Samson, helduru a etta s ekki of sterkt lyktandi, - eigum vi ekki a draga r essu?

Nei - a vildi Samson ekki heyra nefnt!

Starfs-
astaa
Annars hfum vi prentararnir fremur lti af Skla a segja. Hann sat inni skrifstofunni sinni, sem var hsinu smu h og prentsmijan, og skrifai ar alla daga. Hann hafi kt borinu hj sr undir neftbak og hellti konaki tbaki. Svo hafi hann skei tbakinu og tk nefi me henni. Einu sinni sendi hann mig eftir tveggjakrnu konaksflsku til a hafa t tbaki.
Frjls-
ri
S var n ekki a frast um tt eitthva gengi fyrir okkur og brnunum. Maur var eins og eigin heimili hj eim, fann aldrei anna en maur vri heimilismaur. ar var n frelsi fyrir brnin! - og okkur, og raunar alla, sama hver a var.

Einu sinni gekk yfir sem faraldur a skjta mark. Haraldur yfirprentari keypti sr riffil og g eignaist skammbyssu og vi skutum mark prentsmijukjallaranum! Veggurinn var allur tskotinn en aldrei sagi Skli neitt vi okkur fyrir a framferi. a var lkt prentsmijulfi ar og hinum prentsmijunum.

orvaldur
ekki
dauur
Hallbjrn Halldrsson kom oft. Einu sinni var Haraldur yfirprentari og orvaldur sonur Skla a fa sig v a drekka t - r riggja pela flsku - einum teyg. Vitanlega var vatn flskunni! kemur Hallbjrn Halldrsson, opnar skyndilega hurina en beint andspnis stendur orvaldur upp vi ili og er a teyga r flskunni. Um lei og Hallbjrn kemur dyrnar rfur hann upp skammbyssu, miar orvald og hleypir af og a kemur hr hvellur og reykur. orvaldur dettur samstundis og liggur hreyfingarlaus - ar til Hallbjrn segir: tlaru virkilega ekki a standa upp, helvti itt!

N? er g ekki dauur? svarai orvaldur og reis ftur.

Mynda-
vla-
skin

og

fer

Biskups-
tungur

Svo kom myndavlaskin. Allir keyptu myndavl! tti Theodru sjlfsagt a lta okkur hafa herbergi kjallaranum til a framkalla . Allt var gert fyrir okkur sem vi skuum eftir.

a tti lka sjlfsagt a vi prentararnir frum skemmtiferir. Einu sinni um sumar frum vi Haraldur yfirprentari, g og Sigurur Thoroddsen, sem mun hafa veri 10-11 ra, randi austur Biskupstungur. Siggi var ltinn ra Litla-Bleik, reiskjta Skla, en hann vildi ekki fara nema feti og alltaf f a bta ef hann s hjrvilegan grastopp, en a hafi Skli lti eftir honum og ar me vani hann a. Theodra hafi miki yndi af hestum og kunni a meta ginga. A lta dri dilla sr, drottinn - a er brot af r. a m hugsa sr hvernig Theodru hefur veri inn brjsts egar au Skli fru austur Biskupstungur og Skli lt Bleik gaufa en Theodra var gingi.

Blessaur Skli, lttu ekki klrinn vera a essu!
Blessaa skepnuna langar svo etta og hn verur a f a bta,

Theodra fkk oft lnaa hesta orsteins Erlingssonar en mikil vintta var milli orsteins og Skla og Theodru. Hestar orsteins voru gingar.

egar vi komum austur Svnahraun fr eirri sem g byrjai a segja fr, var ar rok og rigning, en okkur strkunum tti gaman. Vi vorum svo vel verjair.

Kolviarhli voru margir hestvagnar og veri var svo miki a sumir vagnarnir lgu hvolfi og hlassi undir eim. eir hfu foki um stormhviunum.

Vi hldum fram, en egar vi komum a Bjrk Grmsnesi var verinu fari a slota og geri yndislegt veur um kvldi. Vi gistum Bjrk.

Daginn eftir frum vi a Geysi. anga var ferinni heiti. aan frum vi til baka og niur me Brar. ar fengum vi ferju yfir, hldum taumana klrunum en ferjumaurinn reri.

br okkur Haraldi heldur illilega v egar hinir hestarnir tku sundtkin lagi lati Bleikur sig suna. Vi hldum a klrinn vri a drepast og klluum ferjumanninn.

O-o svarai ferjumaurinn hinn rlegasti. Hann nennir ekki a hreyfa lappirnar. Hann er vst latur essi. Ltum hann liggja. Vi drgum hann yfir.

Andrs
Bjrnsson
Andrs Bjrnsson var heimilisvinur Vonarstrti 12 og heimagangur ar og prentsmijunni.

egar hann var fertugur var okkur llum boi mat og kaffi. Vi prentararnir boruum ar iulega. essari afmlisveislu Andrsar kom Theodra me silfurdsir og rtti Drsa afmlisgjf. dsarloki var grafin essi vsa:

N ertu kominn au r
sem er vor mesta hrelling
en ert laus vi ess kyns fr.
iggu nefi, kerling.

Einu sinni kom Andrs Bjrnsson inn jviljaprentsmijuna Vonarstrti 12, finn og veginn og gekk stugt fram og aftur.

Anskoti er a sj ig Drsi! kallai Haraldur yfirprentari. ert rifinn og allur sktugur og tollir svo hvergi. Af hverju er r svona rtt? getur ekki stanmst!

Andrs svarai:

Ekki er von mr veri rtt
g var gr me bullum
og tr alla ntt
me andskotanum fullum.

essi vsa Andrsar hefur sst prentu ruvsi, en annig fr hann me hana um morguninn. Hn var fljtt hvers manns vrum arna.

Andskotinn vsunni var Magns Bjrnsson en hann var kallaur Mangi djfull skla, - svo skiljanlegt sem a var, ar sem llum var vel vi hann v hann var indlis maur og hann var allan htt slendingur.

Afmlisveislan sem g minntist var ekki eina skipti sem vi prentararnir vorum heimili Skla og Theodru. Vi vorum arna eins og vi tilheyrum fjlskyldunni. Oft komu strkarnir heim sunnudgum og sttu mig. Fyrir eim hjnum voru allir menn jafnir.

Einu jlaboi man g eftir. a var kaflega skemmtilegt. a var fari msa leiki. Einn eirra man g srstaklega. Hann var annig a einhver fr inn nsta herbergi og hurin var ltin aftur eftir honum. S sem gtti hurarinnar kallai san til hans: Eins og hver er essi?

Leikurinn mun eitthva tkast enn, en a sem geri mr hann minnisstan etta sinn var a hva Andrs Bjrnsson var naskur a lsa sumum eirra sem bent var - tt hann vri ru herbergi. Oft sgu eir sem lst var a eir vissu ekki betur en eir knnuust vi eiginleika sem Andrs var a lsa, einmitt hj sjlfum sr.

Andrs Bjrnsson var kaflega skemmtilegur maur og llum tti vnt um hann. Hann var heimagangur hj Ska og Thedru.

Me

fjl-
skyld-
unni
Einu sinni sunnudegi fr Thoroddsen-fjlskyldan t Bessastaanes. Og ar var aldeilis ekki veri a lta prentarana dsa niri b. Nei, eir voru teknir me eins og eir vru fjlskyldunni. Jakob Smri var einnig me essari fer.

ti Bessastaanesi var fari msa leiki og gengi um nesi og fjruna. g fr ar sjinn.

Svo voru veitingar, - nesti a heiman.

tfr
Skla
Regn af heium himni

Skli Thoroddsen lst 21. ma 1916. egar hann var jaraur tti g engin ft, enga sk sem nothfir voru vi a tkifri, en Theodra vildi a g bri Skla til grafar samt me eim Bjarna fr Vogi, Benedikt Sveinssyni og fleirum. fr g til kunningja mns sem g vissi a tti 5 skfatnai. En, nei! a var ekki um a tala a hann lnai mr sk!

Seinast hfust t r honum skr er hann notai egar hann var a skipa upp r togurum! g bar sem best g gat en egar g hafi veri eim nokkra stund uru eir hvtir af salti.

a skein sl heii vi tfr Skla en egar vi frum a brega bndum undir kistuna til a lta hana sga niur, geri skr og st hn mean seig en stytti svo upp jafn skyndilega og hn kom. Theodru mun hafa tt vnt um skr.

egar vi komum  heim fr jararfr Skla vildi Theodra a g kmi heim. sndi hn mr mislegt sem au Skli hfu tt, ar meal lokk af einu barninu. au hfu misst a. Hn geymdi lokkinn bein-skrni tskornu. A sustu gaf hn mr ttavita Skla til minningar um hann.

Vafalaust mundi g geta rifja upp mislegt fleira, segir Haraldur a lokum, en etta verur a ngja. jviljaprentsmija Skla var srstur vinnustaur Reykjavk . Umgengni vi vinnuflk slk sem eirra Theodru og Skla var va Reykjavk, hafi hn nokkurs staar veri.

Thoroddsens-flki umgekkst okkur prentarana eins og vi tilheyrum fjlskyldunni.

a var nr heimur fyrir mig a vera vinnusta ar sem g fann mig eins og g vri heima hj foreldrum mnum. Mr lei ar ljmandi vel.

* Lfsbartta og gott flk

Eins og g sagi r fyrr veiktist g fyrstu rum mnum prentsmiju og vann v oft vi anna sumrin v augnamii a hressa heilsuna vi eftir inniveruna og veturinn. g fr bi sldarvinnu fyrir noran og vegavinnu.


vega-
vinnu
1913

og

Tmas

Hofdlum

 

a mun hafa veri sumari 1913 a g fkk a vera samfera vermnnum a noran er eir voru a koma r verinu. Veturinn ur hafi g veikst og mtti g aldrei fara strax prentsmiju eftir a mr fr a batna v fll g saman, - heldur var a fara tivinnu fyrst.

Vermennirnir voru 13 saman og vi frum bti til Borgarness og gengum aan. Frum fyrsta fanga a Fornahvammi. Allir brum vi eitthva. g um 35 pund. Vi um na hj Fornahvammi ar sem hn rann shrngli, og vi bundum okkur saman streng v tluvert vatn var henni, en etta gekk allt vel. Vi hldum svo fram norur. g fr til Saurkrks. ar var g vegavinnu um sumari.

egar g htti a vinna fyrir noran bei g eftir skipsfer heim. Fr niur Krkinn til a ba skipsins. Krknum ekkti g engan en ar var htel sem Gunnar, sar kaupmaur Von, starfrkti . ar fkk g gistingu. Hann sagi a a vri ekkert, ea sama sem ekkert sem hann tki fyrir svona laga. g var ar tvo daga og t ar annan daginn. Kona Gunnars var sknandi manneskja.

Svo kom sunnudagur, slskin og bla. var prestastefna Krknum og fengin stra stofan htelinu undir fundinn. egar fundinum lkur og eir fara verur einn eirra eftir, en g l ar uppi legubekk. Strt kringltt bor var ar miju glfi og gekk maur essi kringum bori n ess a mla or. Svo vk hann sr a mr og spyr hvernig mr standi ar. g svarapi sem var. Hann spuri hvort g tlai a gista hj Gunnari. g jtti v.

Ert ekki ftkur maur? spuri hann.
g kvast vera sjklingur og ekkert eiga.
er ekki heppilegt fyrir ig a gista hr v enginn er drseldari og eftir v drari ef maurinn er hrekklaus sem hann vi.
g kva gestgjafann hafa heiti llu gu um a etta yri ekki drt.
J, au lofor eru n httulegri en hefi hann ekki lofa v. getur komi me mr. a skal ekki kosta ig neitt. g b hr sveitinni. Taktu essu. g er me tvo til reiar og hnakk bum. getur rii rum eirra.

g akkai fyrir, fr inn og vildi konan ekkert taka fyrir gistinguna en v kom Gunnar og segir: Elskan mn, ertu a fara? Skipi er samt ekki komi.
g fer me essum manni,
sagi g og benti manninn.
N, me honum Tmasi. Hann verur a ra. etta ttu a vera 30 krnur en tli sleppir ekki me 18 fyrst fer me honum Tmasi. a ir ekkert a fst vi hann Tmas.

Tmas essi bj Hofdlum Skagafiri. Vi frum yfir Hrasvtn ferju hj Jni smanni Furustrndum. egar vi komum heim til Tmasar fr hann me mig inn ar sem flk var a ljka vi a bora og segir vi a: essi maur er gestur minn. Hann a f gan mat a bora. Hann verur hr viku ea ar til skipi kemur og a er ekki tlast til a hann geri neitt. Hann a lta sr la vel.

g var arna viku ar til skipi kom. flutti Tmas mig til Saurkrks. Tmas tk ekki eyri fyrir alla hjlpina vi mig.

Nokkrum rum seinna hitti Tmas mig hr syra. Hann vissi a g hafi unni prentsmijunni hj Skla Thoroddsen en egar etta gerist var Skli dinn. Tmas spyr mig hvort rtt s a ekkjan vilji selja Bessastai. g jtti v. Hvort g vissi veri. J, 60 sund krnur. Hann spuri hvort g vildi ekki gerast milligngumaur fyrir sig og spyrja hana hvort hn vildi ekki lta jrina fyrir 45 sund kr. t hnd. Hann s me peninga og geti greitt vi undirritun samnings.

g sagi Theodru af essu en hn svarai: v er annig fari, og a bi g ig a segja manninum, a g vil heldur f 60 sund tt g fi peningana ekki fyrr en smtt og smtt, v essir peningar eiga a ganga til a mennta brnin.


sld
1916

og

gir
flagar

Sumari 1916 var g Siglufiri sldarvinnu. Vi vorum bragga hj Goos. Okkur hafi veri heiti gtis fi og hu kaupi en egar til kom reyndist maturinn mestmegnis hlfldinn saltfiskur. Vi a bttist a rskonan var veik og margir veiktust arna. Sumari eftir var mr sagt a sama rskonan hefi veri fram og enn fleiri veikst. Hn hafi smita af berklum.

egar vi hfum veri arna nokkurn tma tkum vi okkur fjrir saman og frum aan til Akureyrar. a st ekki vinnunni Akureyri a sumar. Flagar mnir vistuu sig hteli og voru ar fi en g kom mr fyrir hj Halldri sksmii, gtismanni Hjlprishernum. ar var drt.

g var fi hj sjlfum mr og tt r kunni a ykja a trlegt keypti g mr rgbrau og strsykur og drakk vatn me og lifi essu heilan mnu. g hlt krftum af essu. En a mega flagar mnir eiga a ef eir su mig ti frdgum klluu eir mig og settu a steik og rum krsingum er eir lifu htelinu. eir voru einir en g urfti a sj fyrir fjlskyldu fyrir sunnan.

kostai 75 aura a vo vasaklt og 1,50 a vo skyrtuna. a hefi hggvi skar kaupi mitt ef g hefi ekki sklpa r vasakltnum sjlfur! a var ekkert gefi Akureyri a sumar.

Vi rum okkur gtisvinnu aallega vi a sta sldartunnum. Eina nttina voru okkur bonar 500 kr. ef vi gtum losa tmar tunnur r lest og fyllt hana af fullum sldartunnum. eir virtust ekki alltaf vera a horfa peningan, sldarspeklantarnir.

a hefur lklega veri etta haust egar vi komum skipi a ar var Theodra Thoroddsen me einhverjum sona sinna. Mun hafa veri a koma fr vinaflki Flatey Skjlfanda.

Vi lentum tluveru shrafli og strimennirnir fru niur til skipstjrans og sgust ekki halda lengra fram. Esbjerg gamli, ea hva hann ht - etta var danskt skip, - skammai hroalega, fr upp br og tk sjlfur vi stjrninni og tkst a koma skipinu t r snum.

Mean essu st kom Theodra ilfar, lt einhvern sona sinna, man ekki hvort a var Gumundur ea einhver annar, leika eitthvert hljfri. Svo var sungi. Og flki yrptist arna a og gleymdi eiginlega httunni snum!

Steinku-
vsur
Andrsar
Einu sinni var g Vsisprentsmijunni. Hann var prentaur prentsmiju er Sveinn Oddsson Fordbla-umbosmaur hafi, en prentsmijuna hafi hann keypt af Dav stlund. Hn var niri Kolasundi og Vsir prentaur ar.

a var einu sinni egar Gunnar Selalk var aaleigandi Vsis en Einar Smundsen og Andrs Bjrnsson undirritstjrar, mtti Gunnar ekki vera a v a skrifa neitt blai nema um Steinkudys, en var veri a grafa ofan af henni. sama tma var Gunnar a lra a dansa tang. a var sem Andrs orti Steinkuvsur sem fru va snum tma.

Dag nokkurn egar Gunnar lt ekki sj sig hj blainu fyrr en kl. 4 a byrja var a prenta Vsi voru eir Andrs og Einar a ra um a a Gunnar mtti ekki vera a v a skrifa um neitt nema Steinkudys.

i ttu a gera sna vsuna hvor um Steinku og tang, sagi g.
Einar var egar til a en Andrs tk heldur dauflega a - en tk svo vi sr a gera seinni vsuna. Einar htti svo vi a gera vsu en var Andrs binn me tvr:

Hlna mun haugum senn
hundra ra meinakindum.
N hafa ungir andans menn
st eirra beinagrindum.

Karlar fyrr af kaldri tr
kasta gtu stein' a syndum
en tango dansa drengir n
me daurskvenna beinagrindum.

Gunnar kom litlu sar, las vsurnar blainu og ddi um me a hndunum - ar til hann sagi: etta hefur gert, Drsi!
Ekki rti g fyrir a,
sagi Andrs.
En hver ri a r voru settar blai?
a geri g,
svarai g. tk Gunnar a nju a ganga fram og aftur - en geri ekki ht til a stva birtingu vsnanna.

Og n segi g ekki fleira af slku tagi.

1915

keypti
bl

*

ku-
skrteini
nr. 6

a var 1915 sem g keypti mr bl. etta var hlfs tonns vrubll. eir voru ekki strir, vrublarnir sem komu til landsins. Sveinn Oddsson og Jn Sigursson komu me fyrstu blana. a var til annar bll jafnstr en hann var yfirbyggur allur. g sat undir berum himni vi stri. Blinn keypti g af Sveini Oddssyni fyrir 2.200 krnur.

Jn Sigmundsson kenndi mr a sna stri suur Melum. Hann mun hafa veri a v tu mntur en kvast ekki mega vera lengur a skipti en hann myndi taka mig hlftma seinna.

egar mr baust svo akstur fr hann me mr til bjarfgetans sem var Jn Magnsson, og kvast skyldu taka mig byrg anga til g tki prfi um mijan gst. Jn Sigmundsson var helsti srfringur um akstur svo bjarfgeti leyfi mr a aka og lt mig hafa kuskrteini nr, 6, - En g tti ekki a f a fyrr en g hefi teki prfi gst.

Ludvig Andersen hafi fest sr laxveii lfus um sumari og ba mig a flytja laxinn a austan. Sagi a hann myndi aldrei vera meiri en 1000 til 1200 pund hvert sinn.

g hafi aeins fari einu sinni austur yfir Kamba og fr v til Sveins Oddssonar og spuri hvort htt vri a fara blnum austur yfir Kamba. Hann sagi a ekkert vri v til fyrirstu svo g afr a fara.

Me mr fru Ludvig Andersen og Jn fr Kijabergi Grmsnesi. egar vi komum austur Svnahraun mttum vi Overland-bl. xullinn hafi brotna og var staur undir blnum endilngum til a halda xlinum saman! Blnum stri Sigurur Sigursson.

egar vi vorum komnir niur r efstu  brekkunni Kmbunum - en hn var lengst - biluu allir hemlarnir. Bllinn hafi stai ti allan veturinn. Hemlarnir sem voru r strigabora, hfu skroppi saman og slknuu n vi hitann. g tlai a lta vlina vinna mti hraanum og geri hn a fyrst en htti svo og drap sr. var ekki um anna a ra en vera ngu fljtur a stra v hrainn jkst jafnt og tt.

egar g fann a g hafi ekkert vald blnum lengur laust v niur hugann a ef eir sem stu aftur vissu hvernig komi vri myndu eir reyna a stkkva af - og drepa sig! g kva v a egja.

Hrainn jkst fluga og g hafi ekki vi a stra og beygjunum hlt g a ekki myndi takast a halda honum veginum og nestu beygjunni munai aeins hrsbreidd a a tkist.

egar niur var komi og bllinn stvaist fr g t og eir komu lka niur af pallinum. g s strax a Ludvig var stu skapi og hann spyr:

Hva er etta maur,  - liggur r ekki meira nna en etta, a stanmist!
Nei. Mr liggur ekkert
, svarai g.

hefir tt a sj svipinn manninum vi etta svar! Jn var rlegur.

- a er gott a ert ekki mllaus! svarar nna. gerir a ekki an,
- Nei. g geri a ekki.
- En af hverju frstu svona hratt?
- Hemlarnir tku ekki vi sr og g gat ekki ri ferinni.
- Hva er etta eiginlega! Varstu a gera tilraun til a drepa okkur? Ertu ekki me fullu viti!
- g held a g s me fullu viti - og tlai alls ekki a drepa okkur.
- En hefir ansa hefum vi geta kasta okkur af blnum!
- J - og hvar vrum vi ?
tk Jn fram . hefum vi reianlega drepi okkur ba. Vi megum akka Haraldi fyrir a hann ansai okkur ekki.

Svo urrkai g hemlaborana eins og g gat og herti eim. San gekk allt eins og sgu. g flutti laxinn a austan um sumari. Hann var oftast fr 1400 - 1600 pund og komst einu sinni upp 1700. Og kassarnir sem hann var fluttur voru 400 pund.

etta gekk allt vel tt bllinn vri ekki gefinn upp nema fyrir 1000 pund. Vlin var sterk og g en a sau vinlega henni egar g var kominn upp Kambabrn. En ar gat g klt hana. ar rann lkur sem virist vera horfinn n.

Nr. 6
HVA?
Hvers vegna g byrjai a aka bl - spyru. a er leyndarml sem snertir aeins einn mann auk mn og a fer grfina me mr.

Blinn seldi g gst um sumari. Var orinn hundleiur akstrinum. Auk ess var ekkert upp r v a hafa . Rtt svo a g hafi a ta ofan mig og mna. a var ekki fyrr en ri eftir a menn fru a na vruiblum.

g tk v aldrei prfi - og v stendur vst ekkert nafn skrteinaskrnni aftan vi nr. 6 - og hefur a vst ori einhverjum rgta hvernig v stendur.

Jn
fr
Kijabergi
g sagi r an hva Jn Kijabergi hefi veri rlegur egar vi komum niur r Kmbum tt honum vri ljst a vi hefum veri komnir a v a drepa okkur. Honum var ekki fisja saman piltinum eim.

egar vi frum austur urnefnt skipti var g me kassa me fatnai til Andrsar Jnssonar, kaupmanns Eyrarbakka. Hann mun hafa veri um 400 pund. Vegurinn l um Smijulautina og ar var skafl sem g kom ekki blnum gegn um. g talai vi um a bera me mr kassann yfir skaflinn, ef g gti komi blnum  tmum yfir.

Hefurur ekki bnd? spuri Jn. J, g hafi bnd og vi ttum  kassanum aftur blinn og settum yfir hann bnd - en um lei og vi hfum fest au sneri Jn sr fr blnum, br bndunum yfir axlir sr og bar kassann yfir skaflinn.

Samantekt
Jns
Bjarna-
sonar
um
Gest
Hli
Gestur Einarsson Hli

Gestur Einarsson Hli var fddur Hli Gnpverjahreppi 2. jn 1880 og lst ar 23. nvember 1918. Fair hans var Einar Gestsson Hli en ar hfu forfeur hans bi lengi. Mir hans var Steinunn dttir Vigfsar Thorarensen sslumanns Strandasslu.

Gestur tk vi bi Hli 1906, en tt hann vri bndi, - rausnarbndi, lt hann sr a ekki ngja heldur stundai jafnframt jarakaup og fossaslu og var fjraflamaur mikill.

Jafnframt v var hann kafi allskonar framfaramlum. Beitti sr fyrir kaupflagsstofnun austanfjalls rmlega tvtugur, og tt s verslun fri t um fur mun mega telja hana upphaf ess a verslunareinokun ltti austanfjalls.

a mun hafa veri hans verk a koma Einari Arnrssyni ing 1914. Og 1916 gekkst hann samt sra Kjartani Helgasyni Hruna, fyrir fundi a jrsrtni til a koma laggirnar lista hra bnda er sar kom Siguri Jnssyni rherra ing. Gestur var lka einn af forustumnnum a stofnun Framsknarflokksins.

ri 1916 keypti hann blai Suurland og jlf ri eftir. au skrifai hann m.a. um nausyn jrnbrautar austur yfir fjall og til orlkshafnar og hafnargerar ar, svo og sklastofnunar austanfjalls.

grein um Gest Hli segir Sigurur Gumundsson, sklameistari Akureyri m.a.:

Hann lgai af lfsfjri, sfyndinn, gat varla kyrr veri, ltlaust fer og flugi. ... Hann var bi samkvmur sjlfum sr og samkvmur - "eitt dag og anna morgun", en tryggur og stefnufastur.
... Hann var senn fjraflamaur og hugsjnamaur, venjukeskinn og meinyrtur alvrumaur, varkr og varkr, trhneigur og hjrn, bilgjarn drengskaparmaur og strorur stundum og bersgull er honum mislkai, knn a koma fram rum snum og fyrirtlunum. Og g tla a undir grungshreistrinu hafi leynst mikil vikvmni. En tvennt var skapnai hans er aldrei brst andstur snar: Hann var framkvmdamaur og hfingi, hvort tveggja svo a hann bar ar langt af nr llum samtarmnnum snum innanlands. Smslarskapur var ekki til eli hans.

1917

Gestur

Hli

rinu 1917 var g atvinnulaus. var hallri hr eftir friarvolki. Atvinnuleysi og afkomuhallri. vann g m hj bnum um sumari en var tekinn upp mr til eldsneytis vegum bjarins.

Dag nokkurn egar g kom heim r mgrfunum Kringlumrinni lgu fyrir mr skilabo um a koma niur eftir til Jnatans  orsteinssonar, og tala ar vi Gest Hli, er muni ba ar eftir mr. g fr anga. egar g kem til Jnatans orsteinssonar, kaupmanns, er Gestur ar og bur eftir mr.

Gestur segir mr egar erindi. a s a vita hvort g s fanlegur til a taka a mr prentsmiju sem hann hefi austur Eyrarbakka. Hann kva sig nausynlega vanta mann til a sj um hana v hann hefi lti manninn fara sem var ar ur, - sr hefi ekki lka vi hann.

Gestur sagi a sr tti kaflega vnt um ef g vildi gera etta, - en g yrfti a skoa prentsmijuna og kynna mr etta ur en g svarai. Hann sagi a g skyldi hugsa um etta og lta svo Jnatan orsteinsson vita og myndi hann flytja mig austur til a skoa prentsmijuna.

g hugsai svo um etta til morguns. Vst var etta gott tilbo miju hallrinu - en v fylgdi lka nokkur vandi og byrg - og flutningur austur yfir fjall. Daginn eftir fr g svo til Jnatans orsteinssonar og sagi hann mr a Gestur vri binn a tvega mr hsni fyrir austan ef til kmi.

g fr svo austur og skoai prentsmijuna og sagi Jnatan egar g kom til baka a g mundi taka etta.

Hva g svo a borga fyrir ferina? spyr hann.

g hef n ekki fengi a miki fyrir daginn mgrfunum hj bnum a a taki v a setja miki upp, svarai g og setti upp 100 kr..

Gestur skildi eftir hj mr 500 kr. og r veruru a taka. Hann sagi mr a borga 1000 ef settir a upp, svarai Jnatan.

annig var allt hj Gesti gagnvart eim sem unnu hj honum.

Prentsmija
Suurlands

Eyrarbakka
Prentsmija Suurlands var nju steinhsi nst austan vi kaupflagi Heklu. Gumundur kaupflagsstjri tti hsi og bj uppi en prentsmijan var kjallaranum.

g var einn vi alla vinnu prentsmijunni, - setti, braut um, prentai, steypti vals, - geri allt sem ar urfti a gera. a ltur v a lkum a prentsmijan var ekki afkastamikil. En tluvert var a gera egar g kom austur. g setti allt sem sslan urfti a lta prenta og var a tluvert - sem hafi tt a vera loki ur en g kom austur.

Kol
og
kuldi
Gestur Hli var me annan ftinn Reykjavk tt hann byggi fyrir austan. Einu sinni hringir hann til mn aan og segir a a su kol leiinni suur me bti. g fi eitt skippund, prentsmijan eitt, Gumundur kaupflagsstjri eitt, kaupflagi Hekla eitt og hann sjlfur eitt, - en verur a vera bryggjunni egar bturinn kemur v annars verur v llu stoli! sagi hann.

g gtti ess a fylgjast me komu btsins og tk egar kolin sem prentsmijan tti a f. Fr Hli kom maur litlu eftir a bturinn kom en egar hann tlai a taka kolin a Hli bryggjunni voru au ll bak og burt - hver kolamoli horfinn!

Me kolunum brenndi g Gule Tidende, snsku blai er l arna stflum. Svo raut kolaskippundi og gerist nturlegt prentsmijunni. henni voru tveir olulampar og var af eim nokkur ylur.

Vegna kulda prentsmijunni tk g a r a fara me leturkassana heim til mn og setti jlf ar, - en Gestur gaf jlf t. Einn daginn hefi g stai vi kassana og sett fr v snemma morguns og fram kvld, en lampaljsi, sem g setti vi, var llegt. Dagurinn endai annig kl. 10 um kvldi a g var orinn steinblindur! Var leiddur inn rm og httaur. Lrus Blndal lknir var sttur, en hann var kunningi okkar. Hann kom og skoai mig og ba mig svo a vera rlegan, g myndi vakna alsjandi a morgni. etta vri bara reyta.

Hva
beygir
ig
vinur
?
Sumari 1917, mean g var einn prentsmijunni, urfti g eitt sinn endilega a n Gest og sat v um hann egar hann kmi til Eyrarbakka. Svo s g a einn daginn a Gestur kemur hlaupandi me hnakkinn xlinni og svipuna hendinni. g hleyp t, en er Gestur kominn vestur hj Heklu og stekkurar bak strum manni og segir: Hver andskotinn er a sem beygir ig, vinur? a er eins og srt me allan ehiminn bakinu!

Um kvldi hitti g pilt sem vann Heklu og spuri hann um hver essi stri maur hafi veri sem Gestur var a tala vi. Pilturinn sagi mr a maur essi hefi veri atvinnulaus heima allt sumari yfir veikri konu sinni og hefi hann sagt Gesti etta og jafnframt a hann vri bjargarlaus undir veturinn - og ar ofan hefi Gumundur Heyri sagt sr a fara tr bnum morgun.

Pilturinn sagi ennfremur a Gestur hefi svara: Er a n ekki nema etta sem er a beygja ig jrina. Blessaur lttu etta ekki beygja ig! Faru inn Heklu og taktu ar allt sem arft til vetrarins, tt og tt, og lttu skrifa a reikninginn minn. Og verur kyrr bnum. Komdu til mn fyrramli og skal g segja r betur um etta.

Og daginn eftir sagi hann mr framhaldi. Maurinn hafi fari til Gests um morguninn og Gestur sagt: verur kyrr bnum. Gvendur tlai a selja binn og essvegna vildi hann reka ig t. g keypti binn grkveldi og verur honum svo lengi sem vilt.

Br essi var steinbr, notalegur og skemmtilegur. g spuri piltinn hvort maur essi vri eitthva vandabundinn Gesti. - Nei, sagi pilturinn, en hann var vinnumaur hj Gesti einu sinni, en svona er Gestur vi ll sn vinnuhj ef hann veit au vanda.

Margt
til
tafar

en

jlfur
kom
t

Ritstjri jlfs Eyrarbakka var sra Gsli Sklason Stra-Hrauni. Einu sinni fr hann hsvitjunarfer og var burtu alla vikuna. Lrus Blndal lknir s um allar frttir blai og unnum vi blai einir egar sra Gsli var fjarverandi.

Nielsen, fyrrverandi faktor Eyrarbakka, Hsinu skrifai stundum blai og etta sinn hafi hann skrifa langa grein sem nrri fyllti a, en hann skrifai bi svo illa og jafnframt slmt ml, a vi vorum vandrum me a lesa handriti. Dttir hans hafi oft ori a skrifa handrit hans upp en um a vissi g ekki og tk v til vi a egar g fkk handriti og setti a eftir mnu viti. Var g svo a ljka vi a prenta blai egar sra Gsli kom prentsmijuna og sagi: Jja, Haraldur minn, n fr illa. N frestast blai viku.
Nei, a er a koma t.
Hvernig frstu a v?
g fkk langt handrit fr Nielsen.
Hvernig er a? Lttu mig sj a,
sagi hann, tk vi handritinu og sagi svo eftir stundarkorn: Ekki hefi g komist t r v!

g setti mig inn efni greinarinnar og gat svo nokkurn veginn lesi a og gat mr til um sumt hva hann myndi hafa vilja segja - og hfundurinn geri engar athugasemdir. etta jk ekki afkstin. - etta var manni fengi til a setja!

1918

jlfur
flytur

Gutenberg

Veturinn 1917-1918 var g Eyrarbakka en undir vori kom Gestur til mn og segir mr a n tli hann a flytja blai suur til Reykjavkur og koma v fyrir Gutenberg og hafi hann sett a skilyri a enginn setji blai nema g, - og urfti g v a flytja flki mitt suur me blainu, og hafi g ar vsa vinnu. En heldur ekki a getir n r hsni til brabirga? sagi hann. g ver fer skmmu eftir a verur kominn suur og tala g betur vi ig um etta allt saman.
Hsni

Reykjavk

 

 

 

og

 

 

 

hfinginn
Gestur

Hli

Svo flyt g flki suur til Reykjavkur skrdag. var bi a tvega mr kjallarab, litla, og flyt g ar inn. eirri b var g fram til byrjun jn en fr a hitna veri og samtmis var lft binni fyrir ef. Glfi var dklagt og reif g upp dkinn v aan virtist efurinn koma. ar gafst a lta: undir var sklpleislan brotin! Glfi var v gegnssa af vagi og saur.

Kjallarahola essi var leig n ess nokku vri vi hana gert. Seinna frttum vi a flki sem var ar undan okkur hefi flutt burt af essum skum, - en heilbrigiseftirliti skulum vi sem minnst tala um.

Vi fluttum samstundis burtu - um viger ddi vst lti a tala. Konuna og krakkana flutti g herbergi hj tengdafur mnum. Sjlfur var g hinga og anga. g var alveg eignalaus maur. Hsni var ekki hlaupi a v a f. g taldi mr best a reyna a f land hj bnum og byggja mr torfb til a byrja me. Landi fkk g.

Um svipa leyti fkk g bo um a finna Gest hj Jnatani orsteinssyni. Erindi Gests var a vita hva lii hsnismlum mnum. g sagi honum eins og var og a g vri helst a hugsa um a a byggja mr torfb. Torfb! hrpai Gestur. Ekki a tala um! byggir steinhs - og hafu a ngu strt og ngu gott. Taktu allt t minn reikning. skalt f peninga til a borga me verkalaunin.

etta var sannarlega drengilegt og gott bo en samt leist mr ekki a. Taldi mig ekki hafa efni v a eignast gott steinhs og maldai v minn. Gestur hvatti sig en niurstaan var a g hitti hann daginn eftir - ur en hann fri. g skyldi hugsa mli anga til.

egar g hitti hann daginn eftir sagi g honum a g treysti mr ekki til a byggja steinhs en g hldi mr vi a a byggja torfb til a byrja me.
hefur teki essa stefnu n, sagi Gestur, en tt eftir a skipta um skoun - og lttu mig vita. Mitt bo stendur svo lengi sem vilt.

Svo byggi g binn og gekk a furanlega. Flyt nja torfbinn sunnudegi - en mnudegi leggst g spnsku veikinni. Drengur kom til mn me Vsi hverjum degi og fri mr allt sem g urfti. Drengur essi veiktist aldrei.

Fstudaginn vikunni sem g l, las g lt Gests Hli Vsi. Hann hafi komi heim til sn a sunnan, randi a vanda, sleppt hestinum me hnakknum, hlaupi inn til a heilsa og fari san t til a sinna hestinum. Litlu sar kom hann inn aftur og sagi: N er Rauur minn sauur. Hann kafnai. a verur stutt milli okkar Raus.
Sama dag ea ann nsta lagist Gestur - og var ltinn fstudag.

Gestur hafi miki dlti essum raua hesti snum. Raus minnist hann essari vsu:

Forsjnin gaf mr fra konu.
Forsjnin gaf mr vakran hest.
Forsjnin gaf mr fjra sonu.
Forsjnin lt mig heita Gest.
Forsjnin hverjum frir sitt.
Forsjnin lt mig ba titt.

Veturinn eftir a Gestur ri mig austur Eyrarbakka var hann a koma Magnsi Sigurssyni bankastjrastu - a v sagt var. Gestur vann vegum Titanic-flagsins og hafi v nga peninga. Einu sinni sem oftar kva hann hafa veri staddur Landsbankanum og kom Bjarni Jnsson fr Vogi ar inn og segir: Sll, Gestur bndi!
Sll, bitlinga-Bjarni.
Var svo ekki frekar af oraskiptum milli essara mtu manna, en Bjarni fr Vogi var hfu andstingur fossaslunnar og afsali landsrttinda til tlendinga og var v heitur mti Titanic-flaginu.

g vissi a ekki fyrr en lngu seinna hva Gestur hafi gert fyrir mig: hann ba Magns Sigursson bankastjra a neita mr aldrei um ln - hve illa sem g vri staddur.

egar Gestur var ltinn var sagt a bndur, sem hfu selt honum fossa og voru byrjair framkvmdum fyrir peningana, hafi ori ttaslegnir og bist vi a peningarnir yru heimtair af sr aftur, en sagt var a Gestur hefi gengi annig fr eim mlum a bndur hafi sloppi fr eim mlum n tilfinnanlegra vandra.

Langholt an sagi g vst eitthva lei a bjarbyggingin hafi gengi gtlega hj mr, en lklega hefur a veri heldur miki sagt, v satt a segja var a engin rsabraut.

Mat fkk g hj tengdafur mnum, Sveinbirni Bjrnssyni, skldi, en nturnar l g hinga og anga, til dmis tvr ntur undir berum himni suur skjuhl. Tengdaforeldrar mnir litu mig snarvitlausan a vera a essu.

Aleigan

 

Timbur
og
kol hf

Mr datt hug - egar g var a essu, a lta aleiguna: kona, rj brn - fjrir teyringar buddunni!

Eitt fyrsta verk mitt var a fara niur Timbur og kol hf.. ar hitti g fyrir orstein, fur sra Garars, en hann var aalmaur ar. g spuri hann hvort g fi timbur t fyrsta vertt bnum og landinu og svo a sem g fi lna hj bankanum t binn - sem g viti ekki enn hve veri miki.

- etta er s svfnasta spurning sem fyrir mig hefur veri lg, svarai hann. Svo neitai hann essu umsvifalaust. fr g heim ungum nkum, vanlandi af essu llu saman.

Draum-

konan

egar g var sofnaur dreymir mig a inn kemur kona me miki glbjart hr, fgur, ung, alhvtum hjpi, stanmist glfinu, horfir mig rminu, egir fyrst svolitla stund og segir svo: - ig vantar timbur binn inn.
g jta v.
- Faru niur Vlund. ar fru timbur binn inn segir hn og lur svo t.

egar g vakna man g drauminn. Fr v g var krakki hafi mig alltaf dreymt - og oft bert. g hugsa um drauminn allan daginn. Niurstaan verur a g lykta a best s a reyna etta - eir geri ekkert anna en a neita mr.

Vlundur Svo fer g niur Vlund og hitti ar Jn Hafliason, segi honum hva g hafi hyggju a gera, segi honum alla mlavxtu og dreg engan aumingjaskap undan og spyr hann san hvort g muni geta fengi timbur me eim kjrum, sem g hafi ur lst, og hafi lagt fyrir afgreislumanninn Timbur og kol hf..

Jn Hafliason svarar a v ver og miur s eigandinn, Sveinn, ekki landinu, en hann geti ekki svara essu vistulaust. En komdu morgun. skaltu f kvei svar.

Daginn eftir fer g aftur til hans og um lei og g kem segir hann: etta er allt lagi. Taktu timbur eins og arft en ef getur ekki flutt a strax merktu a, v a er allt a rjta.

g tk timbur, a minnsta sem g taldi mig komast af me - og Langholt, brinn minn, reis af grunni.

Aldnir
og
traustir
hjlpar-
menn
egar g tlai a fara a byggja veggina reyndist mjg erfitt a f nokkurn mann. hfu vst allir ng a gera. g fkk kunningja minn, orvar Gumundsson, fullorin mann, og roskinn mann, sem var sjklingur Laugarnesi, en s maur var aulvanur hleslumaur, bi r torfi og grjti. Hann var noran af Saurkrki.

Sveinbjrn tengdafair minn smai allan binn. Hann var smiur karlinn tt hann vri ekki lrur.


Msau myndina til a f ara strri og lsilegri

g fkk timbri binn flutt a vottalaugunum. Lengra var ekki hgt a koma kutki.
aan var g a bera a sjlfum mr upp Langholt.

og
Katla
gaus
egar g var a bera timbri heim eitt kvldi mean Sveinbjrn var a sma grindina, s g allt einu ar sem g var a rogast me timbri xlinni upp holti, a feiknarlegur eldur gaus upp austan vi fjallgarinn og eyttist upp himininn. - Katla var byrju a gjsa.
Langholt
byggt
 
egar g var nbinn a byggja torfbinn minn var nst a finna menn ngu sterka til ess a bankinn tki gilda, me veinu bnum og landinu, fyrir v peningalni sem g urfti, til a greia Vlundi fyrir timbri. Engan vissi g svo sterkan og um lei mr innanhandar a hann vildi gerast byrgarmaur fyrir mig fyrir lninu, svo g gti greitt Vlundi skuld mna.
byrgar-
flk

og

hjlpar-
hellur:

 

Sveinn
og
Steinunn

og

rni
og
Bjarni

Kvld eitt, egar g var a ganga fr vinnu - g vann Gutenberg - heim til mn a Lyngholti, svo kallai g binn minn, var g samfera ngranna mnum, la Kjernested. Hann sagi mr fr v a Sveinn Hjartarson bakari Brraborgarstg 1 hefi hjlpa manni undir smu kringumstum og g st , og hann (li) jafnvel lka, v hann var nbinn a byggja Laugarsbinn sama htt og st svipuum krggum og g. egar li nefnir Svein var mr a , n umhugsunar, a g hrpa: - J! Sveinn hjlpar mr!
li spyr mig hvort g ekki Svein.
- Nei, g ekki hann ekkert og ekki konu hans heldur. g finn mr a hann hjlpar mr.

Svo fr g heim til Sveins nsta kvld eftir vinnutma og sagi honum og konunni hans fr hyggjum mnum af v hvers g yrfti n: byrgarmanna me vei bnum mnum svo g gti fengi a ln hj banka sem g urfti. Og eim hjnum kom saman um a strax a hjlpa mr, og au tveguu mr annan byrgarmann til vibtar. Hinn byrgarmaurinn var rni Einarsson og flagi hans, Bjarni. Me eirra hjlp var hnturinn leystur og lni fengi Landsbankanum.

Oft og mrgum sinnum var g anjtandi hjlpar essa flks ftkt minni og heilsuleysi og var hn alltaf veitt sem sjlfsagur hlutur og me fyllstu ngju, enda hvatti Sveinn og kona hans, Steinunn Sigurardttir, mig alltaf til a leita til sn ef g yrfti, og aldrei st flgunum, rna og Bjarna. au voru mr ll drengskaparmenn. Og g veit a uppskera eirra verur t hendi almttisins eim til blessunar - hvar sem eilfin hsir au framtinni.

0,08
og
7.000
Benedikt Sveinsson var orinn bankastjri egar etta var og veitti lni, og lt a ganga beint til Vlundar svo g var kvittur vi hann. Svo gekk etta olanlega og engum skuldai g a lokum. g tti 8 aura egar g byrjai a byggja en 7.000 krnur egar g hafi selt binn ri 1930.

Msau myndina til a f ara strri og lsilegri.

smundur Ingimar risson bendir vottalaugamrina nean vi ar sem brinn Langholt st.
Nafni

Lang-
holt

Binn kallai g Lyngholt. Hann var vottalaugamrinni. Svo byggi Helgi Magnsson (stofnandi Helga Magnssonar og co.) Syra-Langholt og reyndi miki til a f mig til a breyta nafninu bnum mnum - svo hann gti sjlfur kalla hsi sitt Langholt, en a var byggt nokkrum rum seinna, en g fkkst ekki til ess og honum tkst ekki a koma essu fram fyrr en hj rum ea rija eiganda eftir mig.
sku-
fall

sk-
varp

 

Samtk
flytjenda

og

Sveinjn

Brri

binn minn flutti g svo sunnudegi. var skufalli svo miki a a var nrri skvarp grasinu inni mri.

Um morguninn sem g flutti fr g til manna sem ttu hesta og vagna og fr bnbjargir a f mig fluttan.

g var uppalinn hr og allir vissu a g var ftkur. Og a var eins og eir hefu allir tala sig saman. eir neituu allir!

fr g vestur Brri til Sveinjns (svo minnir mig  hann hti) - sem hafi or sr fyrir a vilja f allt sitt. g sagi honum a g urfi a flytja mig en allir hafi neita mr - tt g viti ekki stuna. Hana veit g, svarai Sveinjn. eir vita a ert ftkur og halda a munir ekki geta borga - en g tla a lna r - ekki einn vagn heldur tvo hesta og tvo vagna. r veitir ekkert af v. g er ekkert hrddur um a borgir mr ekki a sem g set upp. Og getir ekki borga strax get g tt a hj r anga til a getur borga, v a veit g a gerir.

Svo flutti g mig og skilai hestunum um kvldi og spuri hann hva a kostai. Seinna komst g a v a a sem hann setti upp var um a bil helmingi lgra en venja var a taka.

Bskapur

Langholti
Binn minn kallai g Langholt - en n er a kalla Lyngholt, og fyrsta vori sem g var honum keypti g tvr geitur af sra stvaldi Gslasyni si. r voru mjg strar og nnur mjlkai fjrar merkur en hin rjr. a tti miki og r mjlkuu fram a nri.

nnur geitin var einkennileg. Fyrstu rin gat g ekki girt landi en setti hla hornin ar sem mrkin voru en landi var a mestu blaut mri. Um sumari sl g - en hafi engan til a verja landi. arna var tluverur gangur v miki af fnai var ngrenninu og einn ngranninn tti fimmtu fjr og arna voru lka hestar.

Geitin tk upp v a verja landi. Gtti ess a engin skepna kmi inn fyrir mrkin. Einn ngranninn tti mannga belju sem var mjg geng og var vn a fara snu fram, - en hn mtti ofjarli snum ar sem geitin var. Geitin, sem var strhyrnd, setti hornin miskunnarlaust kviinn kusu og lauk svo a kusa lt blettinn frii, hve mjg sem hn mndi bestu blettina.

Anna ri sem g tti arna heima frtti g a Skli Thrarensen Gaulverjab vri a selja bi, ar meal tvr kvgur af rvalskyni, og tti Eyjlfur Undralandi a selja r - en r ttu a vera drar. g keypti ara eirra 700 krnur, en var venjulegt ver kvgum 400 til 450 krnur. Hin var strri og tti a kosta 800 krnur.

etta var fyrsta krin sem g eignaist og etta voru happakaup. Hn hlt fram a gra sig, mjlka meir og meir og var komin 3500 ltra yfir ri egar g htti og seldi, vori 1930, og mr var sagt a hn hefi komist hrri nyt hj nja eigandanum.

Gadd-
vetur,
dja-
kaf
og
skelja-
skrmsla
gangur

og

urr
nr-
ft

Eftir a g keypti kna fr g a fara ftur klukkan fimm morgnana til a ljka fjsverkunum, en a eim loknum labbai g niur b og var rskan hlftma niur Gutenberg.

Einn veturinn var mikill gaddavetur og allt kafi snj.

Laugarsmrin var ll djum en einn tunglskinsbjartan morgun hugi g a allt hlyti a vera htt. Allsstaar hlyti a vera gadda slku veri og gti g v stytt mr lei. g legg svo af sta beinustu lei en veit ekki fyrri til en g er sokkinn niur d uppfyrir nafla. g brst uppr og held fram, en frost var miki og gdduu ftin mr og skrjfai htt mr eins og skeljaskrmsli egar g kom inn prentsmijuna.

g fr beint a leturkassanum og fr a setja - en brtt var kominn pollur ar sem g st. Hallbjrn Halldrsson var yfirprentari og margsagi mr a fara heim og hafa fataskipti, en g vildi ekki sleppa vinnudeginum og hlt v fram. Mr var ori undarlega heitt hfinu en kalt a nean. Loks segir Hallbjrn: - Faru heim til hans tengdafur ns og fu lnu ft!

a geri g og fkk lnu urr nrft - en var g byrjaur a skjlfa.

Langt
a
ganga

og

margt
a
bera

Seinna, mean g tti arna heima, vann g safold vi Morgunblai og vitanlega fram ntur og var a ramma heim nturnar hvaa veri sem var.

J, a var oft erfitt byljum, ekki sur kvldin en morgnana. voru ekki hsin leiinni til skjls og skemmtunar. Innst Laugaveginum var Gsli Gslason (n lklega Laugavegur 171). Nst var Lkjarhvammur, en sama var hvort g var seint ea snemma ferli: alltaf var ljs risglugga ar. etta ljs tti mr vnt um.

Svo kom Undraland og seinna Laugarbrekka og Mli. au tv sarnefndu voru ekki bygg fyrr en rija ri eftir a g settist a Langholti.

J, auvita var g a bera allar nausynjar sjlfum mr heim. Stundum bar g bak og fyrir og bum hndum, olubrsa og ess httar.

Jarar-
btur
og
lna-
ml
Bskapurinn gekk oft brsum. Stundum l g ara vikuna og vann hina. a hefur lklega veri rija vori mitt arna a g fkk fnabana til a tta brekkuna, en skur hafi g grafi ur. g bar brekkuna bur r beljunni og si ann hluta landsins. Auk ess lt g tta sj dagslttur mrinni og hafi fyrir rjr grafnar og urrkaar dagslttur ar.

g tti eftir a rsa mrina egar g var binn a s brekkuna, - og einmitt fkk g eitt allra versta veikindakasti. blddi mr niur ara viku og g var orinn svo mttfarinn a g gat varla stai ftunum.

var gst Jsefsson mr hjlplegur, en hann vissi um essar stur mnar og var alltaf a stappa mig stlinu a ljka rktuninni og f ln hj bnum til ess.

Mr var kaflega illa vi etta en gst var alltaf a sua mr a gera etta. g vissi a g gat fengi ln hj Magnsi Sigurssyni, bankastjra, me byrg Sveins Hjartarsonar, en fannst g ekki geta bei Svein a byrgjast fyrir mig. - Ef mr batnai ekki myndi a lenda Sveini a borga fyrir mig.

gst, sem var ekki ftkrafulltri, en oddamaur fasteignanefnd og hafi v tluver hrif bjarstjrninni, hlt fram a hvetja mig til essa anga til g gaf eftir. eir fengu svo Kristfer Grmsson til ess a grafa lokrsi mrina og s flagi. Og vegna ess a g veiktist essum tma rs vantai mig lka hey og fkk hey hj bnum fyrir 500 krnur.

Veturinn eftir fr g svolti a hressast svo g gat stt hey niur b merinni minni. a var illt a ba hestlaus. Vori eftir egar g var farinn a hressast betur og f kjark fr g niur b til a f uppgert hva g skuldai miki og til a semja um borgunina.

egar g kem niur binn rekst g gst Jsefsson og erindi berst tal.
- borgar ekki neitt, segir hann. g skal sj um a essi skuld veri striku t. a er gu bjarflagsins a landi er rkta.
g kvast vilja borga skuldir mnar og ekkert f gefins fr bnum. Um a rkrddum vi nokku ar til hann segir: - g tek vi essu og sem um etta fyrir ig og kalla svo ig til a skrifa undir samninginn, - en hefur engar hyggjur af essu.
Var etta a ri. Fer g heim vi svo bi.

Eftir nokkurn tma er mr sagt a mta skrifstofu borgarstjra. g fer niur eftir kvenum tma. egar anga kemur er erindi a lta mig skrifa undir a g hafi fengi eftirgjf skuld fyrir a ljka rktun landinu og ennfremur fyrir hey. ar me var a ml r sgunni, - me rum htti en g hafi kosi. etta tk mig kaflega srt.

Til
aukins
roska
egar g var farinn a hressast - og g vri farinn a hressast - vantai mig peninga og fr til Sveins Hjartarsonar..
- J, a er alveg sjlfsagt a byrgjast fyrir ig, - en miki svei mr a skyldir ekki heldur koma til mn en lta binn lna r.
Lngu seinna fann g a honum a a sat honum gremja vegna essa. Slkt eru menn sem meina a sem eir gera.

a segi g satt a g tk a miki nrri mr a iggja etta. - En g hafi gott af v - vegna ess a v roskaist g miki - fann a enginn er neitt af sjlfum sr.

Veikinda-
stri
...

g var alltaf ru hvoru a f essi veikindakst en 1930 janar var g veikastur sem g hef ori af essari veiki. Lknirinn s engin nnur r en a lta mig f eitur til a f hjarta til a sl. g tti a taka 27 dropa en kvalirnar linuu ekki fyrr en g hafi teki 59 dropa. egar lkninum var sagt a g hefi teki 59 dropa var hann hvumsa vi - en spuri svo: - N, d maurinn ekki?

Daginn eftir a g tk ennan skammt hfu droparnir engin hrif - hve miki sem g tk. sendi g konuna til mgs mns. essum rum voru einungis lttvn leyf en mgur minn ekkti Dav Scheving lyfsala og fkk hj honum hlfflsku af spritus. Konan hitai svo ltsterkt baunakaffi, hellti bollan hlfan og fyllti svo me spritus. loks gfu kvalirnar eftir.

essu hlt g fram fram vor. Fkk alltaf meiri spritus sem meal og um vori var g orinn gur.

etta geri g ekki vegna ess a mr tti vni gott heldur tk g etta beinlnis sem lknismeal. Hefi Sveinbjrn tengdafair minn ekki neita a viurkenna mig sem tengdason nema g drykki me sr r konaksflsku myndi g sennilega aldrei hafa braga vn vinni.

... J, mr batnai ef g fkk vn egar kstin komu. Biti af strlu geri einnig sama gagn en g var a f luna ea vni fyrsta ea rum degi egar er kasti geri vart vi sig, annars var ekki gagn v.
... Nei, essum rum hafi g enga lngun vn n nautn af v - a kom ekki fyrr en seinna - en g er httur v fyrir lngu. a sem ji mig eftir a g kom Langholti voru kvalir maganum og svo blddi mr niur, svo mjg a haldi var oft a mr myndi bla t. Kst essi komu ekki sjaldnar en fjgurra ra fresti.

egar g fkk sasta blingarkasti var Jnas Kristjnsson orinn heimilislknir okkar. blddi mr einna mest og hlt  g myndi ekki hafa a af. Einu sinni egar hann kemur, eftir a htt var a bla, styur hann fingrum nearlega vinstra megin magann, frir eftir rmunum. N veit g hva er a r, segir hann. a er blara arna sem fyllist af bli og mean hn er a fyllast fru kvalirnar, svo springur blaran. a er eitt sem verur a hta: mtt aldrei lta skera ig upp.- a er eitt sem arft a gera, heldur hann fram, og mtt aldrei vkja fr: Lta elda graut r heilhveiti 4 mntur kvldin og brytja hram lauk t - og mtt til a bora etta.

etta hef g gert og aldrei fengi kvalirnar san.

*

*

*

*

Lei-
rtt-
ingar
og
akkir

N er komi a sgulokum.

Efnis vegna hefum vi eins vel geta skrifa nokkur bindi jlamarka (n ess a brega til Hagalnskrar ea Kristmannskrar aferar), svo miki er enn sagt, en hvorttveggja er a Haraldur hefur litla lngun til a tala um sjlfan sig og g naumast tma til slkra skrifa sem stendur.

Okkur hefur veri a bent, a ar sem Haraldur endursegir sgu er hann heyri gamlan mann segja af sjslysi, s a ekki rtt a einn  hafi komist af, eir hafi veri tveir og hvorugur borinn tihs. Ennfremur a rarinn Gumundsson hafi ekki farist einn bti. Hrmum vi Haraldur bir essi mistk.

A lokum kkum vi svo ann huga og ngju sem margir hafa lti ljs me essa tti. Haraldi ber a akklti - v g vona a oralag hans hafi komist til skila.

Tekur n Haraldur til vi lokakaflann.

Binu
brugi
1930

 

 

 

banka-
stjra-
minning

Um vori 1930 var g a selja binn minn. g lenti alveg vandrum me skepnurnar vegna ess hve lengi g l veikur - og kva v a htta a hafa skepnur.

fr g til fasteignasala og bankastjra eirra erinda a vita hvort g gti keypt mr hsni.

g fr niur tvegsbanka og spuri eftir Jni Baldvinssyni bankastjra. Hann var ekki vi. Hann er farinn heim - er mr sagt bankanum. Vi ekktumst. Hfum unni saman Gutenberg. g hringi v heim til hans. ar er svara: Hann er bankanum. etta endurtk sig nokkrum sinnum. annig gekk ann dag.

Daginn eftir reyndi g aftur en sama sagan endurtekur sig - uns g af tilviljun hitti Jn lafsson bankastjra er sagi mr a Jn Baldvinsson hefi mtt bankanum venjulegum tma og vri ar, - getur sjlfur s og fengi a tala vi hann. Hann hefur veri hr bi dag og gr! En g gat ekki fengi mig til ess a tala vi ennan gamla vinnuflaga minn fyrst hann hafi gert sr leik a v a lta segja a hann vri ekki vi, ausjanlega eim einum tilgangi a komast hj v a tala vi mig.


Bta
breyta
byggja
 
Bankarnir hfu eim rum oft hs til slu og erindi mitt vi Jn Baldvinsson var n ekki anna er a a vita hvort bankinn hefi  mokkurt hs til slu. Fasteignasalarnir hfu heldur engin hs sem hentuu mr. tliti var v ekki gott hj mr. En svo var a kaupmaur sem g verslai vi, sem sagi mr fr essum kofa, Laugavegi 111 - en n 155. Hann keypti g og hef veri hr san. g var a byrja v a taka hann allan gegn. Rfa allt innan r honum og setja ntt og lta hann mist, v var hann rottugreni - bkstaflegri merkingu.
Konan
fallin
fr -
dreng-
irnir
heima
og
ltill
fori
Sumari 1930 fkk g a vinna vi drttarvl hj Jarrktarflagi Reykjavkur. Vi a vann g vorin og sumrin fram haust fjgur r.

... J, g hef sltta tluvert af tnum umhverfis binn, Kpavogi, upp Mosfellssveit og suur Grindavk hj lafi, syni Einars Garhsum. a var fnn karl.

aprllok a vor var g a vera hyggjufullur. g var enn me drengina - og konan var din og eir fengu aldrei neitt a gera nema vinna fyrir mat uppi sveit - og n var g a vera foralaus.

Hj-
kt-
legur
draumur
!?
N agnar Haraldur og hlr vi og segir: sambandi vi etta minnist g skoplegs atviks - sem er alls ekki frsgur frandi.

Lttu a koma!

Eina nttina dreymdi mig a g var staddur stru hsi, hlfgerum sal sem var str pallur. ar uppi situr ein viruleg ungfr bnum koppnum. Og egar g geng utar eftir lei t vippar hn sr af koppnum, rfur mig og sest aftur og kippir mr niur kjltu sna eins og krakka. Draumurinn var ekki lengri. etta er hr sagt draumrningarmnnum og slfringum til dundurs sambandi vi a sem eftir kemur.

Jar-
vinna

Grinda-
vk
Slk hjktlegheit hefur mig hvorki dreymt fyrr n sar. Og fr essu vakna g.

Rtt eftir kemur Kristfer Grmsson, en hann hafi yfirstjrn drttarvlanna, - og spyr mig hvort g vilji ekki gera a fyrir sig a fara suur Grindavk og athuga hvort ekki muni hgt a vinna ar a jararbtum, v ar muni jr vera orin a . ar eigi a vinna heilmiki klgrum og fleira og sr yki vnt um ef g gti loki essu ur en vinna hefst hr innfr.

g fer suur og s a landi er tt og hgt a vinna og segi syni Einars Garhsum a, en hj honum tti g a vinna. eir segjast senda tvo bla undir drttarvlina og herfin. g fr suur aftur og hafi dreng me mr til astoar en hann veiktist fljtlega svo eftir a var g a vinna einn.

egar g var binn a vinna fyrir Einar og ara kom karl r bygginni fyrir utan Grindavk og vildi f mig til a vinna fyrir sig. etta var sdegis laugardegi en g hafi kvei a flytja verkfrin til Reykjavkur sunnudeginum. Einar vildi a g geri etta fyrir karlinn svo a var r a g vann vi etta um nttina. ... J, vann g oft um ntur og daga og var lti um svefnhl einatt. etta sinn vann g lka a sunnudeginum og bjst vi egar essu vri loki a n yri g a fresta frinni til mnudags.

egar g kem svo utan r herfinu stendur Einar trppunum heima hj sr og segir mr a koma inn og gera upp. Hann vissi alveg hva g hafi unni hj krlunum orpinu vi g skildi reikningana alltaf eftir ar sem g svaf heima hj honum.

- g er binn a innheimta eftir reikningunum num, segir Einar, og arft ekki anna en koma tkjunum upp blinn og svo getur fari af sta eins og tlair r.

essi umbena greiasemi hans ddi grddan vinnudag fyrir mig.

Eitt
sinn
salt-
fiskur
og
blvatn
Eins og ur segir hlt g til hj Einari Garhsum, svaf ar og t me Einari. ar var alltaf mjg gur matur. T.d. voru alltaf bornar rjr knnur bori, ein me vatni, nnur me mjlk og hin rija me rjma.

essu var ein undantekning. Vi kaffibori lokadagsmorguninn biur Einar konu sna a elda saltfisk (annars var aldrei saltfiskur borum) og bera hvorki mjlk n rjma bori, aeins vatn - og hafa kartflurnar skrldar.

lokadaginn kemur svo Sigurur, sonur Steindrs blakngs, me tvo bla og makt og miklu veldi til a skja vertarmenn. Einar bur Siguri heim hdeginu til a bora.

Ekki segi g a Siguri hafi brugi berandi egar hann s matinn. Hann nartai aeins hann, st svo upp, akkai og fr.

Verk-
efnin
ru
vinnu-
tma
- alltaf
sama
tma-
kaup
Hvort g hafi urft a vinna vi jarabtur nturnar! spyru, J, a liggur oft miki vi vinnu vorin - ekki sur en ara vinnu. Einu sinni vann g rj slarhringa n ess a sofa. Lt drenginn sem vann me mr - hvla sig, en g var alltaf a vera vi skfluna sem vi mokuum me - og plginn. A loknum rem slarhringum lt g drenginn taka vi v hann gat vel herfa einn.

Einu sinni svaf g fimm tma fimm slarhringum. nnn Nei, a var ekki vegna nturvinnukaupsins! Kaupi var 1,50 kr. tmann hvort sem var unni nttu ea degi - en a tti gott a hafa a. etta var kreppurunum. g vann svona vegna ess a verkefnin voru meiri en ng og vori stutt.

Prent-
smijan
Oddi
 
a mun hafa veri anna sumari sem g fr a vinna me drttarvlinni a Hannes Kristinsson (Hannes Litlakaffi) spyr mig hvort g vilji ekki kaupa prentsmiju me Magnsi Gslasyni skldi og hsamlara. Ekki var g reiubinn til a svara v.

- talar vi hann. g leii ykkur saman og svo talist i vi, sagi Hannes.

etta var ltil prentsmija sem sgeir Gumundsson vildi selja og a var r a g keypti hana me Magnsi v mr leiddist a hafa ekkert a gera veturna. Vi hfum prentsmijuna fyrst Laugaveginum ar sem hn hafi veri - en fluttum hana svo Laugaveg 24c, hs Magnsar Gslasonar. Prentsmijuna klluum vi Odda.

... J, etta var upphafi a prentsmijunni Odda.

arna vann g svo vetrum vi mislegt prent fyrir menn, - fr svo jarabtavinnu vorin og inn prentsmijuna haustin.

prentsmijunni vann g aallega smpsa og mislegt smprent fyrir hina og ara. etta var sm rokkur og f letur.

Magns vildi eitt sinn f flag me okkur mann a nafni Steindr Sigursson, skld og prentara. En mr leist ekki flagsskapinn svo g seldi minn hluta prentsmijunni. Nei, g segi ekkert um a hvernig eim flagsskap reiddi af.

a var svo dag nokkurn a Jn Helgason Jesprenti kom til mn og spuri mig hvort g vildi ekki koma prentsmijuna til sn v a s svo miki a gera san fari var a prenta jviljann og sig vanti tilfinnanlega reianlegan mann.

a var r a g fr til hans. Og svo fylgdi g blainu Vkingsprent er Bjrn Jnsson hafi stofna nvember 1935 me tveimur rum. g fr til Jns Helgasonar 1937 en 1939 ea 1940 fr g me jviljanum Vkingsprent eftir a Ragnar Jnsson keypti prentsmijuna og flutti hana Garastrti 19. ar var g til 1945 a g veiktist og var veikur tv r. Eftir a fr g 1947 Borgarprent og var ar til 1951. var g aftur veikur og tv r.

Ntt eina mean g var veikur dreymir mig a g er kominn niur Htel sland - sem var brunni - og er uppi  herbergi ar. anga kemur inn rhallur Bjarnason biskup og spyr mig formlalaust: - hva trir ?

- g tri Gu, svara g.
- Tr ekki hann, segir rhallur, tr jga.
g neita v og segist ekki tra slkt. endurtekur hann: - Tr ekki gu. Tr jga! Svo fer hann.
Draumurinn binn.

Einhvern dag les g blai auglsingu um Atlaskerfi. Auglsingaskrum eins og vant er a vera. En g fer a glugga etta og kaupi svo eintak - fyrir nstsasta hundrakallinn sem g tti! Svo fer g a fa mig smtt og smtt - og fer a hressast. Atlaskerfi kva vera eitt af atriunum jgakerfinu - en a hafi g ekki heyrt.

egar g var farinn a hressast eftir veikindin var lti um vinnu prentsmijum, en Magns formaur virtist heldur ekki neitt fram um a a g kmist vinnu - svo g tk a fyrir, til a f einhverja aura, tt lti vri, a bera t jviljann. Og einn daginn hitti g Gujn ., tgefanda og prentara. Hann vkur sr mr og spyr: Ert ekki a vinna vi prentverk?
- Nei, mr hefur heyrst Magnsi a a s ekki auvelt a f vinnu nna.
- Hu! Hann Magns! Komdu til mn morgun og talau vi mig.

Daginn eftir sagi Gujn . vi mig:
- Faru Inglfsprent og faru a vinna.
- arf g ekki a tala vi prentsmijustjrann fyrst?
- getur gert a ef vilt,
svarai hann, en hann hafi vitanlega gengi fr essu.

til
1958
Inglfsprenti var g fjgur r. eim tma var stundum seti fyrir mr til a f mig Aluprentsmijuna en mr datt ekki hug a fara anga.
akk-
ltur
og
sttur
Svo fkk g bltappa - og ar me var vinnunni loki. Hef ekki unni vi prentverk san.
N er g 77 ra. Hef eignast 15 brn, misst 9, sex eru lifandi.
Svona hefur stri mitt veri. g hef s og heyrt dlti af lfinu og lrt tluvert af v, eins og mn tilvera hefur gengi.
g er akkltur og sttur bi vi melti og mtlti.
Eftirmli
Jns
Bjarna-
sonar

A lokum akka g Haraldi prentara Jnssyni fyrir ngjulegar virur n og margar gleymanlegar stundir Vkingsprenti gamla daga.

Rabb etta enda g svo me orum Helga, sonar Haraldar, sem g a vsu hlustai ekki og hef v fregna fr rum. Helgi hafi samt kunningjum snum Akureyri seti vi gleskap fram ntt og geru eir a meal annars til skemmtunar a hver um sig lsti tt sinni. egar allir hfu innt skyldu af hendi nema Helgi sat hann gull og frist undan - en sagi loks:

Mn tt var ei fdd veisluglaum
n vergang heldur ftk vri og sm.
Hn tti sr engan strri n drlegri draum
en deyja frjls og pr - og engum h.

1888
1965
etta eru minningar Haraldar Jnssonar prentara vitali vi Jn Bjarnason blaamann jviljans. Haraldur fddist ri 1888 og var 77 ra egar egar frsgninni lauk ri 1965. 
 

Umsgn
GP
26. jan.
2011

Frumkvull a innsetningu essarar vifrsagnar Haraldar Jnssonar prentara er sonarsonur Haraldar, smundur Ingimar risson.

a er thaldi smundar Ingimars og eftirfylgni hans a akka a s uppskrift og uppsetning sem hr birtist var a veruleika.

smundur Ingimar risson var sextugur ann 21. janar 2011. Myndin snir hann gu samhengi.

Msau myndina til a f hana strri!!

Efst á þessa síðu * Forsíða * Tengibrautin