31. mars 1938 - 9. október 1979

17.04.'05

Sæll G.Ó.P.
Sendi þér hjálagt
æviágrip
Huldars Smára
Ásmundssonar
og minningar-
grein um hann
eftir
Jón Óskar, skáld.

Ég var við nám
við Háskólann í
Caen í Frakk-
landi á sama
tíma og Huldar
kenndi þar við íslenskudeildina,
og á ég honum
margt og mikið
að þakka, auk
vináttunnar
sem entist
svo lengi sem
hann lifði.

Kveðjur,
Björn Jónsson

Valferðir ehf
/ Valtours Ltd

Til baka

* * *

Jón Óskar * Minningargrein í Mbl. 18.10.1979:

Undarlegt að sitja nú hér og festa orð á blað í minningu þessa glaðlega manns. Hversu fráleitt er að ég sé við því búinn. Og þó get ég ekki látið hjá líða að hripa nokkur kveðjuorð við þau óvæntu hryggðartíðindi að hann sé fallinn frá í blóma lífsins eftir skamma en þunga legu á sjúkrahúsi.

Það var eitt vor í París að ég hitti hann fyrst, þann bjartleita mann, Huldar Smára Ásmundson, þegar hann var nýkominn frá Aix en Provence í Suður-Frakklandi eftir fyrsta veturinn sinn í frönskum háskóla, en með honum voru íslenskir félagar hans sem einnig höfðu verið í Aix þennan vetur og við settumst á kaffistétt við eitthvert veitingahús skammt frá  Signubökkum, fengum okkur bjór og ræddum heimsmálin af kappi, en jafnframt varð ég þess var þegar Huldar mælti við mig einslega, að minna hafði orðið úr frönskunámi þeirra félaga en æskilegt hefði verið, því þeir höfðu verið saman öllum stundum þessir fáu Íslandingar sem þarna voru samtímis í framandi borg. Hann kvaðst nú vera staðráðinn í að fara ekki aftur þangað, heldur hefja nám í einhverri borg þar sem of mikill félagsskapur við Íslendinga mundi ekki tefja hann frá náminu.

Hann sagði mér frá þessu á þann sérkennilega hátt sem gerði hann ólíkan öllum öðrum mönnum. Fyrst hló hann að því hvernig lífið iðkaði það að taka fram fyrir hendurnar á mönnum og glettnin og hýrleikinn skein út úr öllu andlitinu. Síðan breytti hann um svip þegar hann fór að tala um framtíðaráform sín, varð alvarlegur og hátíðlegur eins og barn við fermingu. Og hann stóð við orð sín. Hann hafði greinilega á þeirri stundu sem ég hitti hann i París verið búinn að skoða hug sinn, gera sér grein fyrir sjálfum sér og taka staðfasta ákvörðun. Eftir það stundaði hann nám sitt af mikilli elju og kostgæfni og hætti ekki fyrr en hann var orðinn hálærður maður.

Við vorum ekki með öllu ókunnugir þegar ég hitti hann í Paris umrætt vor þó við hefðum aldrei sést áður. Hann hafði einhverntíma sent ritstjórn Birtings efni og skrifað utan á það til mín, hefur ef til vill vitað að ég var ekki aðeins fæddur og uppalinn á Akranesi, heldur jafnframt af sömu ættinni: nöfn feðra okkar að líkindum sama Ásmundarnafnið af svonefndri Elínarhöfðaætt sem sumir nefna Klingenbergætt í höfuðið á dönskum manni sem hingað kom á átjándu öld og fékk hér gott gjaforð, dóttur Ásmundar Sigurðssonar, mikilsháttar bónda í Ásgarði í Grímsnesi, og þaðan mun Ásmundarnafnið komið.

Eftir þennan vorfund okkar Huldars í París átti ég eftir að hafa meiri kynni af honum og njóta hlýlegrar vináttu hans, ræða við hann um bókmenntir og önnur áhugamál.

Ég minnist eins kvölds í París nokkrum árum síðar, þegar svo vildi til að að ég var aftur staddur í þeirri borg en Huldar þá við sálfræðinám í Parísarháskóla. Við sátum nokkrir saman í notalegri íbúð hjá Sigurði Jónssyni náttúrufræðingi og Gisèle konu hans og spjölluðum saman um allskonar vandamál, frönsk stjórnmál, De Gaulle, og fleira. Kona mín var með mér og þótti okkur ánægjulegur félagsskapurinn enda fjörugar umræður. En þegar skammt var liðið á kvöldið vildi Huldar fara upp á Montparnasse að hitta Íslendinga.

Ekki skildi ég hvaðan vini okkar kom sú hugmynd að það væru eitthvað merkilegri Íslendingar uppi á Montparnasse en þar sem við vorum stödd hjá menntuðu gáfufólki og fátt kunni Huldar betur að meta en að ræða um ráðgátur tilverunnar í góðra vina hópi, sem hann sjálfur lífgaði upp með sérkennilegri blöndu af gamansemi, stríðni og hátíðleik. Fyrir þrábeiðni hans varð það samt úr að við fórum með honum þó ég kynni því hálfilla þar sem hjónin vildu hafa okkur lengur. En þegar kom upp á Montparnasse varð auðvelt að skilja hvað valdið hafði því að Huldar Smári vildi fara upp á Montparnasse að hitta Íslendinga. Hann var orðinn ástfanginn af ungri íslenskri stúlku sem þá var við störf í París og hann átti þess von að hana mundi vera að finna þetta kvöld á einhverju veitingahúsinu á Montparnasse. Það var til að líta hana augum sem hann hafði verið friðlaus að komast burt frá Íslendingum til hitta Íslendinga.

Og þegar ég sá stúlkuna skildi ég hann betur. Ég kannaðist við hana. Ég hafði um tíma átt heima í Kópavogi, utarlega á Kársnesinu, og oft verslað í biðskýlinu yst á nesinu þar sem faðir hennar rak verslun en hún afgreiddi oft og tíðum, þá unglingsstúlka sem bar af flestum öðrum, full af lífsþrótti og hlýleik. Björg Sigurðardóttir. Ég hugsaði með mér þegar ég sá af hvaða stúlku vinur minn hafði heillast, að þar yrði hann ekki svikinn. Við dvöldumst þá i París, ég og konan mín, frá útmánuðum og til vors, en áður en við fórum heim höfðu þau Huldar og Björg gengið í heilagt hjónaband og buðu okkur til sín í litla íbúð sem þau höfðu tekið á leigu í París. Við gleymum aldrei þeim góðu stundum.

Huldar og Björg áttu eftir að búa mörg ár í París. Það varð freistandi fyrir Huldar, þar sem hann varð svo heppinn að fá íslenskukennslu við háskólann í Caen meðan hann var enn við nám í París, að halda áfram að mennta sig í grein sinni eftir að hann hafði lokið sálfræðiprófi. Þessvegna héldu þau hjónin áfram að búa í París eftir að Huldar hafði lokið prófi. En doktorsritgerðin, sem Huldar hóf að vinna að, sóttist seint vegna þess hvernig maðurinn var skapi farinn. Hann gat ekki sætt sig við að skrifa einhverja ritgerð sem væri orðin úrelt um leið og hún væri komin úr prentverkinu eða einu ári seinna. Hann var sívakandi fyrir því sem var að gerast, vildi kynna sér það sem aðrir voru að hugsa um leið og hann var að skrifa doktorsritgerðina. En við lifum á öld menntunarinnar, öld skólanna, þegar margir eru að skrifa og skýrslurnar og doktorsritgerðirnar koma fljúgandi að úr öllum áttum.

Huldar kom heim til Íslands ásamt konu sinni og ungum börnum, hálærður maður fyrir nokkrum árum og komst hér fljótlega í stöðu sem hæfði menntun hans.

Ég get spurt: Hversvegna er hann skyndilega horfinn? En ég spyr til einskis Þannig verðum við, samkvæmt lögmálum sem við þekkjum ekki nema óljóst, að horfa á eftir þeim sem við gerðum ráð fyrir að ættu svo mikið og merkilegt starf framundan.

Ég hugsa til konu hans og vinkonu okkar sem tók okkur svo vel forðum daga í París, ég veit að hún er þróttmikil og traust en nú vildi ég geta sagt eitthvað við hana og þá leita ég árangurslaust án þess að finna neitt. Og þó á ég í minni mínu ljóðlínur eftir íslenskt alþýðuskáld, Hjálmar Jónsson frá Bólu, sem stundum getur verið gott að hugsa til og ég ætla að gera að lokaorðum þessarar lítilfjörlegu kveðju:

“Sýnist mér fyrir handan haf
hátignarskær og fagur
brotnuðum sorgaröldum af
upprenna vonardagur”

Jón Óskar

Til baka